mendiagueaff

 

 

Edirengia

Lehen perediküa.

Jelkaldiak :

 

Satanak sü pizle.

 

1 - 1848an, François Mendiague eta Catherine Mendiague-Larregain horren

emaztea, Aldudetik Hazparnerat horra dira.

2 - François eta Catherine Mendiague Hazparnen. Ikusten düe

langabezia ; beste gazte hanitx bezala, beren bi haurrak joaiten dira Euskal

Herritik, Martin Argentinarat eta Denis Bertrand Txilerat.

Kanta I : Bihozminez.

3 - José Mendiague bere erakasleekin, Michel Ellissanburu eta

Gratien Zalduby, kürütxatzen ere dü Jan Batista Otxalde bertsularia

eta Xemartin Harriague bere lagüna.

4 - 1865ean José Mendiague Urüguairat joaiten, han bizitze gogorra ikusten dü.

Kanta II : Joan Girenak.

5 - 1866an Uruguaiko Bühürriak kanpotik jiten direnez trüfatzen.

6 - 1870ko "Triple Alianza" gerla ürrentzen, eta Juan Idiarte Borda Uruguai

eskualdean güdükan ari.

7 - 1875an, Argentinarat joaiten da José Mendiague, ikusten dü hor zer agitzen

den. Julio Argentino Roca eta Indianoak güdükan.

8 - José Mendiague 1880 urtealano Puerto Ruiz herrian egoiten da, gero joaiten

da berriz Urüguai aldealat.

Kanta III : Montevideoko Manera.

9 - 1881 urtean, martxoaren 29an, San José de Mayo Hiriko katedralan

ezkontzen da José Mendiague, Margarait Gandollarekin.

Hanko kantore bat saldo batek eskentzen dü.

Kanta IV : Candombe para José.

10 - Ostatü bat hartzen düe eta lehen haurrak badütüe, lau haurretarik biga

hiltzen dira, Maria eta Francisco.Haur talde bat agertzen da burasoekin.

11 - 1887 urtean José Mendiague, Remigio Galdos eat Martin Mendiaguek

sortzen düe alkarte bat, hau da "Euskaldunak Bat", ae ttabako enpresa bat

zabaltzen ere Remigio Galdosekin.

Kanta V : Kantuz.

12 - Maneko plaza berrian pelota partida famatüa izanen da, Luis Sorhuet

eta Belissario Lerrena, Pedro Arretche eta José Mendiagueren kontre.

13 - 1894an Juan Idiarte Borda Urüguaiko lehendakari, denbora haarkto bizia.

Kanta VI : Euskaldun baten kontseilua Montevideoko Presidentari.

14 - 1897-ko martxoan güdükan Blancos eat Colorados alderdiak,A paricio

Saravia alde batetik eta gobernüko güdariak bestetik.

Agorrilaren 25an, Avelino Arredondok ehaiten dü Juan Idiarte Borda

Lehendakaria, Montevideoko katedraletik elkitzean.

15 - 1897-ko abentüaren 13an, Jan Batista Otxalde bertsularia hiltzen da,

Harguindeguy apezak ez dü korpitza Bidarraiko elizan sartzera üzten,

eta ehortzirik da mezarik gabe, Aingürüak heltzen dira.

Kanta VII : Otxalderi kantorea.

16 - Jan Batista Otxalde hilik, Bidarraiko Hurbenedikatüetako Igelak agertzen

dira, trüfatzen dütüe joanik diren Eüskaldünak.

17 - 1900an, Buenos Aireseko Euskal Etxea eraikitzen düe, Errecaborde, Jaka,

Passicot, Aita Lapitz eta beren lagünek, eta gero zaharretxea, ikastegia,

eliza eta beste.

18 - 1900an, goresmenak Euskal Herritik joanik izan diren poeter, Iparraguirre,

Otxalde eta Otaño.

Kanta VIII : Euskaldun Bertsulariak.

19 - 1912an, Montevideo-ko "Euskal-Erria" Alkartearen lehendakaria Nikolas

Inziart ospatürik da bere etxean 1912ko agorrilaren 15ean, hor agertzen dira

kantari saldo bat eta José Mendiague, kantatzen dütüe Mendiaguek idatzi

bertsuak (Gure Elgartasuneko Presidentari).

Zonbaitek Fandango bat emaiten düe.

20 - 1912an, agertzen dira Uruguaiko Mihiokerrak, Euskaldün letxeroen eta

ostaleren jorratzeko (Kültüra gabe direlakoz eta hur ezarten ezneari).

21 - Artzainak Ursuia mendian, Hazparnen, 1914-ko gerla aipatzen düe, baita

Mendiague bertsularia.

Kanta IX : Artzainak kantan.

22 - 1916an, Hipólito Yrigoyen Argentinako lehendakari, honek plantan ezari nahi

dü beste gizarte bat; gero, Argentinako dantza bat (Chacarera) ikusten da.

Kanta X : Virgen morenita.

23 - 1930ean, Maruja Mendiague, Joséren alaba, bere senarra eta semea

Europan bidajez, horra dira Kattalin Mendiague Joséren arrebaren

ikustera Hazparnerat ere ; beren ützülia kontatzen düe.

24 - 1937-ko setemeren 12an hiltzen da José Mendiague ; horren haurrak eta

arrahaurrak agertzen dira, Apeza eta Aingürüak ere.

Kanta XI : Euskaldun guziak bat.

 

Dantzarien omenaldia

 

Azken perediküa.

 

Kanta VIIA :l garrekilan.

 



 

Lehen perediküa

 

1 - Agurtzen zütüegü oro

so egile maitagarriak

Hürrüntik jinik gütara

oro pastoralzaleak.

 

2 - Mendiagueren ürratsetan

date gure bidajea

Hau zen Alduden sortüa

gero Hazpandar gaztea.

 

3 - Mila zortzi ehun eta

hiruetan hogeita bostean

Eüskaldün hanitx bezala

behar üken züan joan.

 

4 - Ameriketan sartü zen

Urüguai eskualdean

Gero Argentinan ere

ariko da hau lanean.

 

5 - Bi eskualde horietan

izanen da gure historia

Eüskaldünen üngürüan

beitzen ere larderia.

 

6 - Bertsüak eta kantoreak

goizik zütüan asmatü

Eta kültüra mailan

bere bidea haütatü.

 

7 - Mar garita Gandollarekin

San Josén da ezkontüko

Eta biek herri hortan

ostatü bat zabaltüko.

 

8 - "Euskaldunak bat" alkartea

sortüren düe berehala

Eta pelotan ere dü

erakutsiko ahala.

 

9 - Ikusiren ere dütü

Urüguai et(a) Argentinan

Eüskaldünen semeak

kargürik handienetan.

 

10 - Gerlarik ez dü eginen

bena idatziarekin

Artekaria dateke

hanko eta hebenkoekin.

 

11 - Ez da sekülan egonen

berriz Eüskal Herrian

Bena aktore handia

date Hego Amerikan.

 

12 - Hortan üzten zütüegü

beharrezko bidajantak

Gure taldearekilan

biltzera oritzapenak.

 

Satanak sü pizle

 

Kanpotik, eskaleren goiti, Lozer eta Lakasta satanak heltzen dira.

 

Lozer

13 - Ikusten düka Lakasta

hortxeko bele saldoa*                                          talde handia

Sarri badükek segür ere

koarkarien aho tiroa.

 

Lakasta

14 - Ez har axolik tiletaz

bürüz dük jakingabea

Hor ageri direnetaz

ez dükegü ahalkea.

 

Lozer

15 - Behar diagü ordüan

ikusi Ameriketan

Zer jükütria izan zen

Eüskaldünen alorretan.

 

Lakasta

16 - Lehenik dantza batekin

ezar dezagün goimaila

Satanak dü arrakasta

hortan gure dohain saila.

 

1. jelkaldia

 

1848an, François Mendiague eta Catherine Mendiague-

Larregain, bere emaztea, Aldudetik Hazparnerat horra dira

bizitzera ; bere lehen lana (guarda zen) ützi berri dü eta ostatü

bat har tzen düe.

Jelki François, Catherine, Erramun eta Maiana horien aüzoak.

 

Erramun

17 - Agur Aldudar aüzoak*                                  auzoko, auzotar,

jinik gure ikustera                                                 auzokideak

Ala asmüa düzüe

omen heben bizitzea ?

 

François Mendiague

18 - Gure xedea bi hitzez

beste abiatze bat lükek

Aserik nük "guarda" izatez

zerbait ezagützen dükek ?

 

Maiana

19 - Entzün berri diat arren*                                beraz

karrikan* balizateke                                              burgua

Ostatü bat hartzekoa

züen ontsa* lizateke ?                                          ongi

 

Catherine Mendiague-Larregain

20 - Aspaldian asmüa düt

lan bat hortan egitea

Audela* Frantxoarekilan gaineala, gainera

plazer düket* izatea. edukiko dut

 

Erramun

21 - "Dukiaineko" ostatüan

ezagützen düt nausia

Banoazü aipatzera

züek düzüen xedea.

 

François Mendiague

22 - Eskertzen haigü bihotzez

guretako egin gaüzaz

Bihar berean prest*                                            gira prestik, gerturik

lan hortan hasteko beraz.

 

Denak badoatza.

 

 

2. jelkaldia

 

François eta Catherine Mendiague Hazparnen, ikusten düe langabezia,

beste gazte hanitx bezala, beren bi haurrak joaiten dira Euskal Herritik,

Martin Argentinarat eta Denis Bertrand Txilerat.

Jelki François eta Catherine Mendiague, Mtairn eta Denis Bertrand beren

haurrak, Maiana eta Erramun beren lagünak, eta gizon eta emazte zonbait.

 

François Mendiague

23 - Malür* hanitx üngürüan                                zoritxar, zorigaizto

gosea eta kolera*                                                 gangeri(a)

Zeri bürüz ari gira

ez dügü hon egoera.

 

Maiana

24 - Audela* heben enpresak                           gaineala, gainera

oro dira zerratzeko*                                             hesteko

Hori prefosta* oihala                                          bistan dena, jakina

heben beita erosteko.

 

Erramun

25 - Laborantxan ere dira

egiazko bide gaixtoan

Gaztainatzeak* eritürik                                        gaztain ondoak

aihenak ostoerdoilan.

 

Catherine Mendiague-Larregain

26 - Eta bestalde guretzat

gogor izan da bizia

Lau haur hilik orotara

nigarretan düt begia.

 

Martin Mendiague

27 - Gazteentako geroa

nik uste Ameriketan

Han aberasten dirade

Gisala* urte batetan.                                           omen

 

28 - Heben gaüzak ikusirik

hartü düt deliberoa*                                             erabakia

Argentinarat abiatzea

jarraikiz besten ildoa.

 

Denis Bertrand Mendiague

29 - Enetako ber haütüa

bena ez da ber günea

Txilerako itsasontzia

hartzen dit ama maitea.

 

Catherine Mendiague-Larregain

30 - Beste pena bat handia

haurren hürrün joaitea

Bihotza düt ürratürik

ama hanitxen zortea !

 

Oro badoatza.

 

Kanta I

 

Bihozminez

 

Goiz batez abiatü zidee*, etxetik kanpora         ziraie, zarete

Argazkian den bezala, jarri da denbora

Amaren esküetan gaur , haurraren atorra

Aitaren bihotzean, dolore gogorra.

 

Zer egiten ahal dügü, irus* ikusteko                uros, zoriontsu

Amodioa baizik ez, züer eskentzeko

Mündü zabal hortan züen berriz lagüntzeko

Bagünü eskü (e)ta begi ere hedatzeko.

 

Etxen ikasi arloa, jadanik badoa

Har ezazüe semeak, funtsezko ildoa

Bihotzean begiratüz*, eüskaldün erroa           atxikiz, eutsiz

Eta haurrer irakats otoi, hebenko giroa.

 

   Arrapika :

   Gogoan baratzen, ororen nigarra                  gelditzen, egoten

   Eta ezin gorde*, algarren beharra                 ezkuta

   Behin egizüe, honarat ber indarra

   Ikusteko berriz, eüskaldün ibarra.

 

Hitzak eta ahairea : Jean Bordaxar

 

 

3. jelkaldia

 

José Mendiague bere erakasleekin, Michel Ellissanburu eta Gratien

Zalduby. kürütxatzen ere dütü Jan Batista Oxalde eta Xemartin Harriague.

Jelki Michel Ellissanburu, Gratien Zaldubi erakasleak, Jan Batista

Otxalde bertsularia, Xemartin Harriague, José Mendiague

eta gazte zonbait.

 

Gratien Zalduby

31 - "Frereta"* eskolan zira                                fraideen

aspaldian bürüzagia

Egün egiazki zurekin

han hor sartzen da fedea.

 

Michel Ellissanburu

32 - Badakit gazte badela

Jinkoa ere galdürik

Eta abiatzen direla

lagünak heben ützirik.

 

Jan Batista Otxalde

33 - Biek düzüe Jinkoa

beti aitzina ezarten

Ahal lirate artetarik

koblak* gazteer irakasten.                                  bertsoak

 

Gratien Zalduby

34 - Heben ikusi berri düt

kantari eta bertsulari

Hortxe bi gazte horietan

badira bi xarmagarri.

 

Jan Batista Otxalde

35 - Agian hasiko dira

koblakan bertan gurekin

Bi godalet* edan eta                                            baso, edalontzi

beren gazte lagünekin.

 

José Mendiague

36 - Züer esker hanitxetan

kantatzen dügü jeietan

Gurekin ez da galdüko

eüskal kültüra batetan.

 

Xemartin Harriague

37 - Gaur dira Zelaiko bestak

famatürik handienak

Goatzan harat bertan*                                        denak berehala, fite,

ikus bertsu balentriak !                                      laster

 

38 - Bidea egin dezagün

denek ezagützen dügü

Apezak guri fidatü

ez gira arras bürüngürü !*                                  burtzoro,

                                                                                zentzugabe

 

Denak erretira.

 

 

4. jelkaldia

 

1865ean, José Mendiague Ur uguairat joaiten, han bizitze

gogor ra ikusten dü.

Jelki José Mendiague, Martin bere anaia, honen lagün bat,

Maria, eta beste jente zonbait.

 

José Mendiague

39 - Orai badik urte zonbait

honarat heltürik hizala

Plazer diat hire ikustez

egin diat hik bezala !

 

40 - Zer da hebenko bizia

han zernahi entzüten da

Egün jakinen düt beraz

zer den gazteen segida.

 

Martin Mendiague

41 - Ikusten dük ez nizala

orano aberastürik

Heben lanak gogor dira

orenak ez kontatürik.

 

Maria

42 - Eüskaldünak oro gira

hargin edo eznekari

Ala bardin maiastürü

gogoa dügü ezari.

 

43 - Emazteak üsü aldiz

latsari eta neskato

Lisazale, zerbütxari

josle aberatsentako.

 

José Mendiague

44 - Laneko ez düt düdarik

hortxe nüzü zerbütxüko

Züen artean izateak

bihotza dereit* berotüko.                                     deit, deraut, dit

 

Martin Mendiague

45 - Kantüko* ostatü hortara                              ondoko, alboko

joan gitean orai denak

Algar kontatzeko arren*                                      beraz

hanko, hebenko berriak.

 

Kanta II

 

Joan girenak

 

Joan girenak, abiatü gira, ützirik Eüskal Herria

Egon da beti, Eüskal Herria, guretzat xarmagarria

Eskualdeetan, xarmagarria, ütürri zoin berezia

Paregabea, zoin berezia, ametsen bazkazalea.

 

Joan girenak, izan girade, izarren kontazaleak

Hanitx günetan, kontazaleak, bideen zabalzaleak

Haütü gabeak, zabalzaleak, mündüan ikerzaleak

Bigabostetan, ikerzaleak, nigarren gordazaleak.

 

Joan girenak, gure herrian, zer ote horkoen soa* ?           behakoa,

Amerikano, horkoen soa, edo zü Parisekoa !                      begirada

Gü kanpokoa, Parisekoa, zeren ez Afrikakoa ?

Lagün goxoa, Afrikakoa, badügü egitekoa !

 

Joan girenak, deitürik omen, arrotzak, gosejaleak

Fede gabeak, gosejaleak, leküko lan harzaleak

Geroztik gira, lan harzaleak, orotan ezagütüak

Besten artean, ezagütüak, leküak irabaziak.

 

Hitzak eta ahairea: Jean Bordaxar

 

 

5. jelkaldia

 

1866an, Urüguaiko bühürriak kanpotik jiten direnen trüfatzen.

 

Xantxola

46 - Orai honarat heltzen dira

herrietarik joaile horik

Zer ote eginen diñe ?

segürik zerbait okerrik.

 

Tzintzarri

47 - Lagüntüko ditiñagü

beren artean nahasten

Gosetzen balin badira

hasiko dütün ebasten.

 

Teka

48 - Hebenko lürrak hartürik

kabalez hau kar gatürik

Sekülan aski ez diñe

handitarzünak hantürik.

 

Faizutsü

49 - Han hor politikan ere

kanpokoak hasten dira

Bena zer baratüko da

herrian gü nausi gira.

 

Xapata

50 - Gü orotan etxen gütün

Ameriketan erregiña

Sosaren ütürri alde

eta debalde seküla.

 

Karruin

51 - Aski egünko erranik

egon gitean ezkapa*                                            eskapuan

Horien artean ez beita

hobetüren gure sapa.

 

 

6. jelkaldia

 

1870 urtean, Guerra Triple Alianza ürrentzen, Paraguaiko

lehendakaria Solano Lopez hilik, irabazle Br esil, Argentina eta Urüguai. Juan

Idiarte Bordak gerla aipatzen dü Urüguai eskualdean güdükan ari delarik.

Jelki Juan Idiar te Borda, Francisco Caraballo eta güdariak.

 

Juan Idiarte Borda

52 - Francisco Solano Lopez

gerokoz da matatürik*                                         zapaldua

Orai bakea dateke

gobernü bat bertan* txütik !                                berehala, fite, laster

 

53 - Ehünka hilak badira

nausi oso horren gatik

Lürrak dener zabaltürik

popülüa gosetürik.

 

Francisco Caraballo

54 - Heben ere entzün dügü

badirela hüilantzen* ari                                       hurbiltzen

Irailtzale talde zonbait

denentako lotsagarri.

 

Jelki türken aldedik, Timoteo Aparicio, Benitez Innocent

eta beren lagünak.

 

Timoteo Aparicio

55 - Lehendakari hirokinak*                               ustelak

behar dira tirokatü

Ifernüan horientako

lekü eder bat zabaltü.

 

Benitez Innocent

56 - Lorenzo Battle dügüno

kargürik handienean

Ez date bakerik heben

bizizalean artean.

 

Güdüka. Kanpotik jiten da Lorenzo Battle,

Urüguaiko lehendakaria.

 

Lorenzo Battle

57 - Orai aski gerla bada

bakea düt gaur txerkatzen*                                 bilatzen

Esküak eman detzagün

kargüak dütüt zabaltzen.

 

 

7. jelkaldia

 

1875ean, Argentinarat joaiten da José Mendiague, hor agertzen da ere

Martin horren anaia jinik ikustera, aipatzen düe zer pasatzen den 1880 arte.

Jelki José Mendiague, Martin Mendiague, Alberto eta Clara,

horko bi bizizale.

 

José Mendiague

58 - Ikusten dük(a) anaia

Urüguain zen bizia

Nik uste hobe dügüla

heben zerbait egitea.

 

59 - Atzaman düt heltü eta

lan bat fabrika batetan

Eta ez baniz gustatzen

date* besterik zerbaitetan !                                 izanen da, izango da

 

Martin Mendiague

60 - Lanaz beste ikusten diat

heben ere gerla dela

Eta txipiaren ere

ürkatzen ari direla.

 

Alberto

61 - Orai berrixko armada

hasi da Indianoer

Armaz hartzen beren lürrak

emaiteko hebenkoer.

 

Clara

62 - Patagonia (e)ta Chaco

armadaren itzalpetan

Gaixo popülü xaharrak

laster horik azken hatsetan !

 

José Mendiague

63 - Bazter güzietan bada

handiaren alkar goa

Popülü txipi düen ber

zapatzeko ber gogoa.

 

Joaiten dira honen aldetik.

 

1879an, jelki türken aldedik, Julio Argentino Roca bere

soldadoekin, eta honen aldetik Patagoniako "Mapuche" Indianoak.

 

Julio Argentino Roca

64 - Egün heziren* zütüegü                                bezatuko, menperatuko

ontsa armatürik gira

Züen lürrak hartü eta

Argentinan aberria !

 

Indianoa

65 - Gure arbasoak ziren

nausi* hebenko lürretan                                     agintari, jabe

Egün gira bühürtüko

odol dügüno zainetan.

 

Güdüka : Indiano hilik, besteak baztertürik dira abrekeria

azkar batekin.

 

Julio Argentino Roca

66 - Gizon eta emazteak

dütügü han bereziko

Ez düe haurrik eginen

arraza da negatüko !*                                           nekatuko

 

67 - Desertü hau guretako

badügü zer egiteko

Ene lehendakarigoa

popülüak dü honartüko.

 

Denak elkitzen dira.

 

 

8. jelkaldia

 

José Mendiague, 1880 urtea arte, Puerto Ruiz herrian egoiten da, gero

joaiten berriz Urüguai aldealat. San José de Mayo herrian kokatzen da.

Jelki José Mendiague, Margarita Gandolla bere emaztegeia, Martin

Mendiague, Rémigio Galdos eta lagün zonbait.

 

José Mendiague

68 - Puerto Ruiz herrian dütüt

iragan bost urte beraz

Orai San Josen dateke*                                     izanen da, izango da

geroa zernahi gisaz !

 

Martin Mendiague

69 - Heben kanbiatü dük dena

Lorenzo Latorre horrek

Ezari dik bahidüra

laster ahal* kanpo dükek.                                   agian

 

Margarita Gandolla

70 - Merak oro kanporatü

lan gabekoak zapatü

Honen gatik etxautesak*                                     karrikatik urrun

dira herrialat heltü.                                               daudenak

 

Rémigio Galdos

71 - Blancos eta Colorados*                             gorriak

beti dirade güdükan

Armada hau handiekin

beti txipier mendekan.*                                       mendekuz

 

José Mendiague

72 - Orai banoazü bertan*                                   berehala, fite, laster

kantore baten hontzera*                                      moldatzera

Eüskaldünen ohidüren

gureganik hedatzera.

 

Kanta III

 

Montevideoko manera

 

Montevideoko manera

Orai noha kondatzera,

Egia hainitz erraitera,

Gobernuari kontrario hainitz baitzaio atera,

Bota beharrez kanpora,

Berak sartzeko barnera,

Hau da oraiko afera.*                                           arazoa, gaia, kontüa

 

Orai gerlan dira ari,

Anaiak tiroka elgarri.

Ez deia dolu-e(g)ingarri?

Akabatu-eta, eginen dute gizon handi hoiek irri,

Emanez jende pobriari,

Sakrifikatu denari

Ospitalia jauregi.

 

Kontent zirenak hastetik,

Urrikituiak ondotik:

Zenbait badaude engoitik,

Batzuk zangoak, bertzek besoak, gorputzetik galdurik.

Bertze hainitz berriz trixterik,

Ez izanez sokorririk,

Partitu dira mundutik.

 

Montevideo-rat jin bedi,

Nahi duenak ikusi

Gerlak zer daukun ekarri :

Barnian bezala, malur e(g)iten du, kanpainan dagon jendeari,

Partikulazki pobriari,

Zaldi, behi eta ardi,

Denez geldi dadin garbi.

 

Xuriak eta gorriak,

Elgarri emanik eskuiak,

Zabal zaitzuie begiak !

Makurrak*, nekez, zuzentzen ditu, gerlako irabaziak.                  okerrak

Utzirik harma guziak,

Egin zaitzuie bakiak!

Hori behar du Herriak.

 

Hitzak: José Mendiague

Ahair ea: Herrikoa

 

1, 13, 17, 18, 19 gerren bersetak kantorean hartürik.

 

 

9. jelkaldia

 

1881 urtean, martxoaren 29a, San José de Mayo Hiriko katedralean

ezkontzen da José Mendiague, Magrarita Gandollarekin.

Jelki José Mendiague, Margarita Gandolla, Margaritan etxekoak,

Apeza, Martin Mendiague eta lagün saldo bat.

 

Margarita Gandollaren aita

73 - Botzik* niz ikustez egün                              bozik, pozik

bi gazte algarrekilan

Gaineala agüdo* bat                                           trebe

bihar date* familian.                                            izanen da,   izango da                                                                          

Margarita Gandollaren ama

74 - Gisa batez horier esker

espos dira bi kültüra

Italia Eüskal Herri(a)

egiazko aberastüra.

 

Martin Mendiague

75 - Egünko egünaldea

beharko dügü harrotü

Eüskaldünen ezpiritüa

heben direner agertü.

 

José Mendiague

76 - Aspaldian zuretako

ene bihotza airean

Galtatzen dereizüt otoi

ezkontzea enekilan.

 

Margarita Gandolla

77 - Isilik nintzan haidürü

hire galtoak bozten nik

Berri honez amodioan

Katedral hontan jüntatürik !

 

Apezküpüa

78 - Egün biltzen gira oro

züen heben ezkontzeko

Jinkoaren izenean

kargüa düt honartzeko.

 

79 - Margarita Gandolla, hartü nahi düzüa esposetako,

José Mendiague, hortxe dena ?

 

Margarita Gandolla

80 - Bai.

 

Apezküpüa

81 - Eta zük José Mendiague, hartü nahi düzüa esposatako,

Margarita Gandolla, hortxe dena ?

 

José Mendiague

82 - Bai.

 

Apezküpüa

83 - Benedikatzen zütüet espos goxoak,

Aitaren, semearen, eta Espiritü Saintüaren izenean

Amen.

 

Meza ürrentürik, hanko kantore bat “Candombe para José” eskentzen dü

saldo batek, Margaritan etxekoek jinarazirik.

 

 

Kanta IV

 

Candombe para José

 

En un pueblo olvidado, no sé por qué

y su danza de moreno, lo hace mover

en el pueblo lo llamaban Negro José,

Amigo Negro José.

 

Con mucho amor candombea el Negro José

tiene el color de la noche sobre la piel

es muy feliz candombeando, dichoso él

Amigo Negro José.

 

Perdoname si te digo, Negro José

que eres diablo, pero amigo, Negro José,

tu futuro va conmigo, Negro José,

yo te digo porque sé.

 

Con mucho amor las miradas cuando al bailar

y el tamboril de sus ojos parece hablar

y su camisa endiablada quiere saltar .

Amigo, Negro José.

 

No tienes ninguna pena, al parecer

pero las penas te sobran Negro José.

Que en el baile tú las dejas, lo sé muy bien

Amigo, Negro José.

 

Perdoname si te digo, Negro José

que eres diablo, pero amigo, Negro José,

tu futuro va conmigo, Negro José,

yo te digo porque sé.

Amigo, Negro José.

 

Letra y musica : Roberto Ternán

 

 

 

10. jelkaldia

 

José Mendiague eta bere emazteak ostatü bat hartzen düe, eta

familiatzen dira, bi haur galtzen dütüe, Maria eta Francisco, biga

baratzen dira, Martin eta Julia "Maruja" deitzen züena.

Jelki José Mendiague, Margarita eta hor ziren buraso eta haur saldo bat.

 

José Mendiague

84 - Ene emazte maitea

badizügü algarrekin

Eginik gaüza ederrik

denak bihotz honarekin.

 

Margarita

85 - Egia da ostatü honek

gütü gosetik hürrüntürik

Bena bestalde girade

zorigaitzak higatürik.

 

86 - Egün oroz (di)tit gogoan

Maria eta Francisco

Hain txipi joanik zelüalat

hori da züzengabeko !

 

José Mendiague

87 - Otoi ez egin nigarrik

bizia doazü aitzina

Eta gurekin hor dira

Martin bai eta Maruja.

 

Haur rak eta burasoak kantan.

 

88 - Penatürik heben gira

gure herriak ützirik

Eta baratü* direnak                                               gelditu, egon

gure lotüra galdürik.

 

89 - Esperantxaren izarra

haur güzien bihotzean

Argitzen dizü nasaiki

bakoitxaren begietan.

 

90 - Haurren botzen entzütea

gure aberastarzüna

Hürrün-minaren tapailü

handitzen dü batarzüna.

 

91 - Esperantxaren izarra

gogoan dügü baliatzen

Eta alde orotarat

Nahi direner hedatzen.

 

11. jelkaldia

 

1887 urtean, José Mendiague, Remigio Galdos eta Martin

Mendiaguek sortzen düe alkarte bat, hau da "Euskaldunak bat",

eta tabako enpresa bat zabaltzen ere Remigio Galdosekin.

Jelki José Mendiague, Remigio Galdos, Mar tin Mendiague

eta beste lagün zonbait.

 

José Mendiague

92 - Eüskaldün hanitx bagira

honat jinik lanealat

Zer egiten ahal dügü

horien biltzeko algarretarat.

 

Martin Mendiague

93 - Nik uste behar den orai

gela eder bat hasteko

Eta hedatü berria

denak dira hüilantüko.*                                       hurbilduko

 

94 - Bertsu, kantore, pelota

José hortan dük ganoa*                                      dohaina

Harrozale hizateke

berotzen beitük giroa.

 

Rémigio Galdos

95 - Beste xede handi baten

hiri ere aipatzeko

Bihar Josérekin diat

enpresa* bat zabaltüko.                                       lantegi, entrepresa

 

Martin Mendiague

96 - Alkarte bat egin dezagün

gaüza horien bürützeko

"Euskaldunak bat" dateke

izen hona horrentako.

 

José Mendiague

97 - Akort* niz lagün goxoak                                ados

züekin lan egiteko

Enpresa eta alkarte

horietan parte hartzeko.

 

Kanta V

 

Kantuz

 

Kantuz sortu naiz eta kantuz nahi bizi,

Kantuz igortzen* ditut, nik penak ihesi,            bidaltzen

Kantuz izan dudanean zerbeit irabazi,

Kantuz gostura ditut guziak iretsi,*                    irentsi

Kantuz, ni bezalakoak, hiltzea du merezi.

 

Kantuz pasatu ditut gau eta egunak

Kantuz izan dirade ardura* ene lanak,              maiz, usu

Kantuz biltzen nintuen aldeko lagunak,

Kantuz eman daitate obra gabe famak,

Kantuz hartuko ahal nau, gure Jeinko-Jaunak.

 

Kantuz eman izan tut*, zenbeiten berriak,          ditut

Kantuz gustatu izan zait erraitea egiak,

Kantuz eman baditut ainitzi afruntuiak,*              irainak

Kantuz barka ditzaten ene bekatuiak,

Kantuz egiten ditut nik penitentziak.

 

Kantuz eginez geroz, mundura sortzia,

Kantuz e(g)in beharko dut ene ustez hiltzia,

Kantuz emaiten badaut Jeinkoak grazia,

Kantuz idokiko daut San Pedrok atia,*              atea, borta

Kantuz egin dezadan, zeruan sartzia.

 

Kantuz ehortz nezaten, hiltzen naizenian,

Kantuz ene lagunek harturik airian,

Kantuz ariko dira ni lurrean sartzian,

Kantu frango utziko diotet munduian,

Kantu egin dezaten nitaz oroitzian.

 

Hitzak : José Mendiague

Müsika : G . Ler chundi, Belokeko beneditarra

 

 

12. jelkaldia

 

Maneko plaza berrian pelota partida famatüa izanen da,

Luis Sorhuet eta Belissario Lerrena, Pedro Arretche eta José

Mendiagueren kuntre.

Jelki Luis Sorhuet, Belissario Lerrena, Pedro Arretche

eta José Mendiague.

 

José Mendiague

98 - Egün plaza eder hontan

jente hanitx da jüntatü

Beharko dügü hon izan

bestela leküa hüstü.

 

Pedro Arretche

99 - Hirekilan ez nük lotsa*                                beldur

beste bi horientako

Ontsa hasirik girade

bidean irabazteko !

 

Luis Sorhuet

100 - Hartza eho* beno lehen                          hil, egin

biek larrüa saldürik

Azken püntüa hel arte

kasü ez dügü galdürik.

 

Belissario Lerrena

101 - Ene gain dük azken hüts hau

hortan lau püntürengatik

Galtzen diagü partida

biba egün irabazleak!

 

Pedro Arretche

102 - Jentea botzik* dügüla                              bozik, pozik

ikusten diat plaza hontan

Agian hontüren* deikük                                     molduko

kobla zonbait hor segidan.

 

José Mendiague

103 - Ospetsüki nahi nüke

dener kantarazi gora

Gure aheri* ederra                                              abesti, kantu

hau Gernikako arbola.

 

Denak elkitzen dira kantatzez Gernikako arbola, sonüak

lagüntürik (hau denek kantatü züen egün hartan, eta prentsan

agertü zen).

 

Gernikako arbola

da bedeinkatua,

Euskaldunen artean

guztiz maitatua

eman ta zabal zazu

munduan frutua

adoratzen zaitugu,

arbola santua.

 

 

13. jelkaldia

 

1894an, Juan Idiarte Borda Uruguaiko lehendakari.

Jelki Juan Idiarte Borda, Julio Herrera Obes aitzineko lehendakaria,

orai aholkari, eta Battle y Ordoñez horren alderdiko lehendakaria.

 

Julio Herrera Obes

104 - Hogeita bi egün beraz

igaranik* bozkatzeko                                          iraganik

Gerokoz zira hartürik

Lehendakari denentako.

 

Juan Idiarte Borda

105 - Orai gobernü bat azkar* indartsu

behar düt ezari plantan

Eta bakearen gisan

popülüa gurekilan.

 

106 - Montevideoko portü,

herrien arteko bide,

Eskola haur güzientzat,

denak oro ene xede.

 

Julio Herrera Obes

107 - Ene bermea badükek

gaüza horien egiteko

Eta behar bada haboro

lanez hire lagüntzeko.

 

Battle y Ordoñez

108 - Ni alderdiko nausia

orai berri* haütatürik                                          berriki

Indar eginen düt ere

adiskideek bermatürik.

 

Juan Idiarte Borda

109 - Eüskaldün seme nizala

erakutsiko düt dener

Altxatzeko gizarte bat

gustatüren dena oroer .

 

 

Kanta VI

 

Euskaldun baten kontseilua

Montevideoko presidentari

 

Karga handien azpian* jarria zirade,                pean

Izan duzun kar gua gora izanik ere;

Lurrian dena ezin altxa laguntzarik gabe,

E(g)in ahala egizu herriaren alde,

Zure obra ederren, denak beha gaude.

 

Zure baitan daukagu gure esperantza,

Laguntzalerik gabe ez gitazke altxa,

Beharretan girela badakizu ontsa.

Jendeak hartuz geroz zutan konfiantza,

Zuk ere ez dukezu laguntzalia falta.

 

Nahi gabe ezartzen zaituzte ohoretan,

Euskal Herrietako moda ederretan,

Erakuts diezozute, obra guzietan,

Ez zirela bakarrik "vasco" arropetan*,               jantzietan

Euskaldunen odola duzula zainetan!

 

Euskaldunen sinestia, hau da zuretako,

Makurrak dituzula ontsa arranjatuko ;*             antolatuko

Uste dugu ez girela hortan tronpatuko,*           nahasiko,

Denbora jinen denian obren ikusteko,             enganatuko

Oihu eginen dugu: "Emak-hor , Juazinto!".

 

Gizonek egin obrak ez ditazke gorda,

Guziek bistan dugu Artigas-en obra,

Konfidantzan emana, zure eskuian hor da:

Hori, behar bezala ditaken kontserba*,            atxiki, begiratu

Entsegu bat egizu, Idiarte Borda !

 

Hitzak : José Mendiague

Ahairea: Sophie Larrandaburu

9, 10, 16, 17, 18 gerren bersetak kantorean hartürik.

 

 

14. jelkaldia

 

1897ko martxoan, güdükan Blancos eta Colorados, Aparicio Saravia

alde batetik eta gobernüko güdariak bestetikA. gorrilaren 25an, Avelino

Arredondok ehaiten dü Juan Idiarte Borda Lehendakaria Montevideoko

katedralatik elkitzean.

Jelki Aparicio Saravia eta bere güdariak türken bortatik.

 

Aparicio Saravia

110 - Gure Lehendakari hau ez

bere aldekoen baizik

Saihets üzten dütü besteak

gosez ahoak zabalik.

 

111 - Behar dügü borrokatü

Idiarte Borda kanporatü

Beste gizarte bat orai

hobeago adelatü.

 

Muñiz

112 - Idiarte Bordaren ganik

kargüa düt lehertzea*                                          zapaltzea, zapatzea

Oldarzale, bühürrien

armez gaur igaraitea.

 

Güdüka, bi aldetan hil, Blancos taldea ützül beren aldetik,

eta Colorados taldea kiristien bortatik.

Sartzen dira erditik Juan Idiarte Borda eta bere lagünak.

 

Juan Idiarte Borda

113 - Katedral handi hontan

entzünik meza ederra

Orai behar dügü denek

bidea hartü behera.

 

Avelino Arredondo

114 - Ni beti bazter ützirik

alderdikoek trüfatürik*                                        isekaturik, adarra jorik

Egitate honez orai

nizate mendekatürik.

 

Tiro bat entzüten da.

 

Juan Idiarte Borda

115 - Adio* ene Herria                                        agur

kargüa, (e) ta familia,

Zelüalat joan behar

hilik niz denaz etsia.

 

Hilik erortzen da Juan Idiarte Borda, bere alderdiko kide batek

ehorik (Avelino Arredondo), lagünek eramaiten düe ixilik.

 

 

15. jelkaldia

 

1897-ko abentüaren13an, hiltzen da Jan Batista Otxalde

bertsularia, Harguindeguy apezak ez dü korpitza Bidarraiko elizan

sartzea üzten eta ehortzirik da mezarik gabe.

Jelki Harguindeguy apeza, Antxordoki mera, serora bat,

Otxalderen aüzoa eta lagün zonbait.

 

Otxalderen aüzoa

116 - Egün Herrian badügü

gizon handi bat zentürik

Hau da Otxalde poeta

mündüan ezagütürik.

 

117 - Züer bürüz hortarakoz

horra nintzan hitzartzeko

ehortzeta* nola dügün                                        ehorzketa

algarrekin plantatüko.

 

Antxordoki mera

118 - Ameriketan ützirik

familia bat osorik

Honat jin zaikü auherrik*                                   alferrik

ez dü merexi ohorerik.

 

Serora

119 - Izen horren entzüteak

biloa* deit eraikitzen                                            ilea

Okerkeria baizik ez dü

bere üngürüan hedatzen.

 

Harguindeguy apeza

120 - Mezarik gabe dateke*                                izanen da, izango da

gaur honen omenaldia

Debekatzen deiot arren

eliza hontan sartzea.

 

Otxalderen aüzoa

121 - Jinko Jaunaren etxea

ez da denen aterbea ?

Sinestea hola ikustez

sortzen zait düda handia !

 

Oro joan.

 

Jelki aingürüak, eta kanta.

 

122 - Jinko honaren legea

ez da gizonen elea

Behin denak ohitüren

galdürik dela fedea.

 

123 - Amodio hatsarekin

heltzen gira eskentzera

Guri behatzen direner

zelükoen izaera.

 

Jelki José Mendiague eta bere emaztea.

 

Margarita

124 - Entzün düzüa berria

Otxalde bertsularia

Hil dela Eüskal Herrian

zer gizon maitagarria.

 

José Mendiague

125 - Lantüren düt kantorea

bai eta omenaldia

Ameriketan hau beitzen

egiazki preziatüa.

 

 

Kanta VII

 

Jean Bautista Otxalderi

 

Otxalderi hasten naiz bi bertsu kantatzen ;

Esperantzan nauela zerutik aditzen.*               entzuten

Nahiz gure aldetik apartatua* den,                   bereizia,

Obra ederra frango utzi dauku hemen,             

Haren izena aise* ahantz ez dadien!               urrundua

 

Euskal Herrian alde egin du indarra,

Ikusiz bazutela zerbaiten beharra;

Omore onarekin sortu zen mundura,

Beti ibili izan da batetik bertzera,

Gazte eta zaharren alegeratzera.

 

Bertsulari ederra Otxalde edo Borda,

Hoberik izan denez bada mila duda :

Munduan pasaturik hainitz negu eta uda,

Adinaren konforme* mundutikan joan da;       arabera

Sortzian ekarri zorra hola pagatzen* da.           ordaintzen

 

Sekulan gal ez dadin Euskaldunen fama,

Segitu behar dugu harek hasi lana.

Errespeta dezagun jaun haren izena,

Hoi da gure ganik merezi duena,

Estimagarri baita halako gizona.

 

Hau da nik Otxalderi eman dudan meza ;

Bakotxak bere partez hoinbertze egin beza !

Inkomodatu* gabe elizan apeza,                      destorbatu,

Zoin gure etxetarik eginez otoitza.                     molestatu

Jainkoak bertsulariak zeruan har bitza !

 

Hitzak : José Mendiague

Müsika : Jean-Louis Aramburu

 

1, 3, 4, 7, 8 gerren bersetak kantorean hartürik.

 

 

16. jelkaldia

 

Otxalde hilik, Bidarraiko hurbenedikatüetako igelak agertzen dira,

trüfatzen dütüe joanik diren Eüskaldünak.

Jelki Bidegarazi, Luhosopiper, Eletarrapata, Zinkurin,

Zakütto eta Sardemihi.

 

Bidegarazi

126 - Joan diren Eüskaldün horik

ezdeüs elibat* dirade                                         batzu(k)

Ürgülüz oro beterik

gü denak ados girade.

 

Luhosopiper

127 - Musak* hütsik jiten zaizkü                       boltsak

zonbait berriz herriala

Erraitez Ameriketan

Hontarzünak* dütüela.                                       ondasunak

 

Eletarrapata

128 - Bai eta koblakan ere

nausitzen ari direla

Handixko da balentria

ikusi eta nibela*.                                                  maila

 

Zinkurin

129 - Beste zonbaitek etxeak

heben dütüe erosten

Lürrak eta kabaleak

behardünanter elkitzen.

 

Zakütto

130 - Behar badügü etxeki

gure herria bizirik

Horiekilan harremanak

hobe dira bekantürik.

 

Sardemihi

131 - Ütz ditzagün kandela horik

beren artean bizitzera

Eta goatzan algarrekin

apezaren behatzera*.              entzutera, aditzera

 

 

17. jelkaldia 

 

1900an Buenos Aireseko Euskal Etxea eraikitzen düe, Martin

Errecaborde, Juan Sébastien Jaka, Jean-Pierre Passicot, Aita

François Lapitz, Pierre Goyhenexpe eta horien lagünek, eta gero

zaharretxea, ikastegia, eliza eta beste.

Jelki Martin Errecaborde, Aita François Lapitz, Juan Sébastien

Jaka, Jean-Pierre Passicot, Pierre Goyhenexpe eta horien lagünak.

 

Jean-Pierre Passicot

132 - Eüskaldünen bakidea*                            elkartea, erkidegoa

egün oso handitürik

Behar dügü zerbait egin

hortan gira adostürik.

 

Martin Errecaborde

133 - Ene lürretan badüket

aski lekü denentako

Algarrekin dügün altxa

Eüskal Etxe bat hortako.

 

134 - Sos zama handi baten ere

orai prest nük ezarteko

Trinket eta gela baten

berririk eraikitzeko.

 

Juan Sébastien Jaca

135 - Zure borontate honak

egiazki gütü hunkitzen

Hola hegatz* bat dükegü                                     teilatu

oraidanik behardünen.

 

Aita François Lapitz

136 - Ahal günüke ber gisan

eliza bat esküratzen

Ikastegi, Zahar Etxe

denak algarri kokatzen.

 

137 - Gogoan düt meza eüskaraz

sinesdüner eskentzea

Jinkoaren mezülari

ororentzat izatea.

 

Pierre Goyhenexpe

138 - Zazpi probintzietarik

heltzen dirade jenteak

Heben badükegü hola

non algar jünta ideiak.

 

Jean-Pierre Passicot

139 - Izentatü berri beniz

alkarteko nausi berri

Nahi nüke jinarazi

bizpahiru bertsulari.

 

Martin Errecaborde

140 - Gaüza horien ospatzeko

beharko dük bildü hona.

Koblakari famatüa

hau da Mendiague jauna.

 

Denak erretira.

 

 

18. jelkaldia

 

1900an, goresmenak Euskal Herritik joanik izan diren poeter,

Iparraguirre, Otxalde eta Otaño.

Jelki José Mendiague, Margarita bere emaztea, Martin Mendiague

eta Rémigio Galdos.

 

José Mendiague

141 - Deitürik niz harat honat

kantore kobla hontzeko*                                     moldatzeko

Plazerez beti noazü

üsantxaren ez galtzeko.

 

142 - Bena beti gogoan dütüt

gurekilan egon diren

Iparraguirre, Otaño

poeta handiak ziren!

 

Margarita

143 - Otxalderen hiltzeak ere

denak gütü minberatü

Audela* hau deiküe han                                      gaineala, gainera

mezarik gabe lürpetü!

 

Martin Mendiague

144 - Ez üken gaur bihozminik

zü zira ezagütürik

Urüguain et(a) Argentinan

orai denek galtatürik.*                                          eskaturik

 

Martin Mendiague

145 - Zure idazlanak ere

oro dira hedatürik

Baionan, Kalifornian

arrakastaz honartürik.

 

Rémigio Galdos

146 - Zure bizia eder da

kausitü düzü denetan

Lanean eta kültüran

hor zira aitzindarietan.

 

Margarita

147 - Badakit ene gizona

gaur zure idatz mündüan

Ahaireak eta hitzak

dirate osto gainean.

 

 

Kanta VIII

 

Euskaldun ber tsulariak

 

Lehengo bertsulari zaharren izenak,

Ez ditu ahantzi behar Euskalduna denak:

Heiek egin dituzte beti obra onak,

Zerbait ikas dezake hetarik gizonak ;

Estimagarri dira halako presunak;

Ontsa mereziturik badituzte famak.

 

Bertsulari onak ziren Katso eta Etxahun,

Halakorikan orai ote dugu nehun ?

Heiek egin dutena, guk egin dezagun:

Debrua utzi eta Jainkoa har lagun.

Bi pelegrino ziren, ohora ditzagun !

Agian Jainko Jaunak berekin (di)tu egun!

 

Jan Bautista Otxalde eta Elizanburu,

Heien obrak oraino gogoan ditugu:

Erakutsi daukate nola errespetatu,

Ez ginukela behar nehor ofentsatu;

Jaun heien konseiluak behar (di)tugu hartu,

Ez dakienak beti ikastea on baitu.

 

Putxuna, Bordaxuri, huna bi Hazpandar ,

Isturitzen Karrankak e(g)iten zuen indar .

Oi, zer bertsularia, Kanbon Lohiotxar !

Ezin bentzutu dute egundaino elgar.

Bat bertzia baino hobe, norbait izan behar .

Guzientzat nagusi izan da Xenpelar .

 

Bertze bertsulari hainitz izan da munduian,

Ontsa estimaturik gizonen artian,

Kantatu izan dutena, omore onian,

Jendez inguratuak, trankil bihotzian.

Guk desira dezagun, hetaz oroitzian,

Jainkoak atxik ditzan bere sahetsian.

 

Hitzak: José Mendiague

Ahairea: Sophie Larrandaburu

 

1, 2, 6, 7, 8 gerren bersetak kantorean hartürik.

 

 

19. jelkaldia

 

1912ko agorrilaren 15ean, Montevideo-ko"Euskal-Erria" alkarteko

lehendakaria, Nikolas Inziar te, ospatürik da bere etxean

Mendiagueren bertsuekin.

Jelki Nikolas Inziarte, José Mendiague, Beltran Bidegaray,

bi kantari eta jente saldo bat.

 

Nikolas Inziarte

148 - Agurtzen zütüet oro

jinik saldoan* gütara                                           talde handian, ostean

Euskal Herriaren hatsa

heltü da besta* hontara.                                     festa

 

Nikolas Inziarten emaztea

149 - Hebenko jei güzietan

üdüri zait han girela

Eüskal Herriko giroa

gurekilan beti dela.

 

José Mendiague

150 - Musde Intziart orai zaitugu guziek felizitatzen*,             zoriontzen

Ikus dezazun gure desira zuretzat nolakoa den;

Berrogeita hameka urte egun dituzu konplitzen*,                  betetzen

Hemendik harat bertze hainbertze agian dituzu eginen!

 

Beltran Bidegaray

151 - Montevideo-ko "Euskal-Erria"-n zu zaitugu gidaria,

Segur ez baita zure eskuan kargua gaizki ezarria:

Kontseilu onak emaiten (di) tuzu, ongi erakutsiz bidea,

Unionean* bizi dadien gure arraza noblea.                           batasunean, baturik

 

Kantariek

152 - Euskal Herriko kostuma* ederrak zuri ez zaizkizu ahanutzi usaia,

Etsenplu ona eman daukuzu, denek dezagun ikasi,

Zenbaitek aise e(g)iten ginuen oihu kantu eta jauzi,

Holakorikan ez baiginuenA meriketan ikusi.

 

153 - Zure etxean aditu dugu tanboril eta xirula

Zahar batzuek uste ginuen arras gaztetu ginela,

Hirur-hogoita-zortzi urteko bat, beroturik odola,

Ezin egonez dantzan hasi zen, mutil gazte bat bezala.

 

1, 2, 6, 7 gerren bersetak kantorean hartürik.

 

Fandango batekin ürrentzen da jeia.

 

 

20. jelkaldia

 

1912an, agertzen dira Urüguaiko emazte mihiokerrak, Eüskaldün

letxeroen eta ostaleren jorratzeko, kültüra gabe direlakoz

eta hur ezarten ezneari.

Jelki oro Türken aldetik.

Kükümarro

154 - Bazter orotarik heltü dira

eüskaldün gosegorriak

Gure lanaren hartzeko

egiazko asegarriak.

 

Nahaspuila

155 - Ezne saltzale direnak

bertan oro aberastürik

Eznean hur ezar eta

erostünak koditürik.*                                           izorraturik

 

Karrakots

156 - Ostaler nausi zonbaitek

eskentzen mehe mehea

Etxenko ardo gorria

hurarekin nahasia.

 

Kasamierda

157 - Kültürarik gabe dira

espainolik ez emaiten

Beren artean bizi dira

bestekilan ez mintzatzen.

 

Kaskopela

158 - Holako jente arraza

behar lizate atetü*                                                metatu

Itsasontzietan ezari

eta hebentik baztertü.

 

Küskühüts

159 - Aski denbora galdürik

goatzan horien zirikatzera

Oldartzen balinbadira

presontegian ezartera.

 

Denak erretira.

 

 

21. jelkaldia

 

1914an, artzainak Ursuia mendian Hazparnen, aipatzen düe Mendiague

bertsularia eta gerla. Jelki artzainak.

 

Petti Irigoyen

160 - Egün hon artzain lagünak

bortüan agitzen girenak

Amerikatik badütüt

idatziz berri xüxenak.

 

Marti

161 - Aipatzen düzü Mendiague

atzoko gazte lagüna

Honen poesia orai

heben dügü ezagüna.

 

Battitta

162 - Horri esker heltzen dira

honarat artino berriak

Eta ahaide batekin

ahazten ezinbesteak.

 

Pette

163 - Zorigaitzez gerla baten

keinüak Alemanian

Eta Frantzia dateke

gure gazten beharrean.

 

Allande

164 - Ez da bizia zeditzen*                                  gibeltzen, makurtzen, plegatzen

handien ükaldietan

Kanta dezagün goratik

esperantxa mendietan.

 

Denek kanta.

 

Kanta IX

 

Artzainak kantan

 

Artzain hanitx mündüan, hedatürik mendian

Egoiten dira berak, nigarra begian

Aizea mezülari, denez egarrian

Eüskal Herri maitea, beren bihotzean.

 

Zer lizate bizia, hazkuntza gabetarik

Hirian jente franko, bertan gosetürik

Ezagütza jinen da, behin ohartürik

Artzaina behar dela, noizbait honartürik.

 

Egon gitean beraz, ber alkartarzünean

Arbasoen xendetan, handitarzünean

Historiak beiteikü, erreka lüzean

Emanen oparia, gure bihotzean.

 

Arrapika:

Egün, artzainak, kanta goratik gure filosofia

Zelüan ar gi, bihotza laxü, güne paregabea

Ahaire batek emaiten deikü, agoñü* berezia              kalipu,

Kanta goratik egün, artzainak, gure libertatea.           kemen

 

Hitzak : Jean Bor daxar

Ahairea: Arnaud Laphitz

 

 

22. jelkaldia

 

1916an, Hipólito Yrigoyen Argentinako lehendakaria, honek plantan

ezarri nahi dü beste gizarte bat, agertzen da bere ministroekin.

Jelki Hipólito Yrigoyen, Domingo Salaberry (diruzaintza),

Honorio Pueyrredón (laborantxa), José Salinas (justizia eta eskola)

Helena Yrigoyen (bere alaba).

 

Hipólito Yrigoyen

165 - Gizarte honen hobetzeko

egün kargü bat düt hartzen

Ene ministro güziak

züekilan niz abiatzen !

 

166 - Europan gerla handia

horrek dü gose gorria

Beharrezko izanen da.

gure saihets egoitea.

 

167 - Estatüaren mozkina

behar dügü partekatü

Egünean zortzi oren

laneko ere finkatü.

 

Honorio Pueyrredón

168 - Badakit nahi dütüzüla

hazkuntza (e)ta laborantxa

Zinez aitzinarazi

eskentü ere sos lagüntza.

 

José Salinas

169 - Alokaidüen plomatzea

etxauetarik ohiltzea*                                            haizatzea, uxatu

Hori date zurekilan

xede preziagarria.

 

Helena Yrigoyen

170 - Indianoen egoera

egün beraz xüxentürik

Zuri esker dira horik

beren lürrez jabetürik.

 

Hipólito Yrigoyen

171 - Badügü zer egiteko

denak zidee* beharrezko                                    ziraie, zarete

Züekilan ez niz lotsa*                                           beldur

dena dügü kanbiatüko*.                                      aldatuko

 

172 - Goatzan arren* algarrekin                         beraz

bürüaren arintzera

Kanpoan den besta* hortan                                festa

kültüraren gozatzera.

 

Jelki, hiru kantari (gizon eta emazte) kantatzen düe "Virgen

morenita" kantorea, eta dantzari talde bat eskentzen düe

"Chacarera" dantza.

 

 

Kanta X

 

Virgen morenita

 

Virgen Morenita, virgen milagrosa

virgen Morenita te elevo mi cantar

son todos en el valle devotos de tus ruegos

son todos peregrinos señora del lugar.

 

Virgen Morenita, india fue tu cuna

porque india tu naciste, por la gracia de Dios

asi somos esclavos de tu bondad divina

asi somos esclavos de tu infinito amor.

 

Asi sera, virgen mia

mereces el respeto y la veneracion

por eso yo te canto te elevo mis plegarias

y pido que escuches mi ruego por favor.

 

Virgen Morenita, santa inmaculada

virgen morenita señora del lugar

tu gozas del respeto y cariño de tus hijos

asi los pelegrinos te rezan en tu altar.

 

Virgen Morenita, india te llamamos

porque india tu naciste por la gracia de Dios

asi somos esclavos de tu bondad divina

asi somos esclavos de tu infinito amor.

 

Asi sera, virgen mia

mereces el respeto y la veneracion

por eso yo te canto te elevo mis plegarias

y pido que escuches mi ruego por favor .

 

Hitzak eta ahairea : Herrikoak

 

 

23. jelkaldia

 

1930an, Maruja Mendiague (José-ren alaba), horren senarra

Léopoldo Tosi eta semea Lionel, Eüropan izan ziren bidajez.

Han, Kattalin Mendiague, José-ren arreba agurtü züen Hazparneko

ospitalean, beren ützülia kontatzen düe.

Jelki Léopoldo Tosi, Maruja, Lionel Tosi, José Mendiague

eta Margarita bere emaztea.

 

José Mendiague

173 - Europako üngürüa*                                 ingurua, itzulia

orai beraz ürrentürik*                                         bukaturik

Zer dira hanko berriak

horrez niz arrenküratürik.*                                arranguratua, kezkatua

 

Lionel Tosi

174 - Eni ontsa gustatü zait

alde hartan etxegintza

Lürralde miresgarrian

üken zünüan egoitza.

 

Léopoldo Tosi

175 - Zinez kanbiatü omen da

Eüskal Herrian gizartea

Industriak ekarri dü

biziaren hobetzea.

 

176 - Bena bestalde eüskara

entzüten da gütiago

Mügaren bi aldeetan

debekatürik ezinago.

 

Maruja Mendiague

177 - Hazparnen igaraitean

agurtü dügü Kattalin

Zure arreba maitea

hau zen hank(o) ospitalean.

 

José Mendiague

178 - Kattalin gurekin egonik

orai han da xahartürik

Ni aldiz ützüli gabe

nizate* heben zentürik.                                         izanen, izango naiz

 

179 - Bena bizia düdano

idatziren düt gaixoa

Herriari etxekirik

aitzina dadin geroa.

 

Oro joaiten dira.

 

 

24. jelkaldia

 

1937an, setemearen 12an, hiltzen da José Mendiague. Bere bi

haurrak agertzen dira, Martin eta Maruja, honen senarra Léopoldo

Tosi eta semea Lionel, apeza eta aingürüak.

Jelki José Mendiague, Maruja Mendiague, Martin Mendiague,

Léopoldo Tosi eta Lionel Tosi.

 

José Mendiague

180 - Egün zinez einherik* niz                         akitua, nekatua

bularreko min batekin

Azken orenak dütüt gaur

igaraiteko züekin.

 

181 - Banoazü kantarien

kobla egile lagünen

Zelüalat agurtzera

parka penadünek heben.

 

Maruja Mendiague

182 - Eüskal Herriarentako

egin düzü ezinago

Horrez orituren dira

behin Eüskaldünak oro.

 

Jelki aingürüak, eta kanta.

 

183 - Nekeziaz bizitzea

joailearen zortea

Latza herriaren hatsa

ordaritako peküa.

 

184 - Zelüko bortak ideki

bihotz hon den jenteari

Kültürer zabal denari

Jinkoak düke opari.

 

Azken otoitza kantatzen dü Mendiaguek.

 

 

Kanta XI

 

Euskaldun guziak bat

 

Lapurdi eta Baxenabarre, Xuberoa eta Nabarra

Gipuzkoa eta Bizkaia, zazpigarrena Araba,

Guziek elgar atxik dezagun, neholere ahal bada,

Aiten kostumak* segi ditzagun, galdu ez dezagun Ama.                 usantzak

 

Nahiz Frantzian ala Espainian, joan den denbora handian,

Gure mintzaia nahiz galerazi ari dirade lanian ;

Ama utzi-eta, Amaizuna har , gerta liteke orduian;

Geldi gaitezen gure Amarekin, hoberik ez da munduian.

 

Euskal Herriak gaizki gabiltza, joan den aspaldi handian,

Batzu Kastillaz, bertziak Frantsesez ari gira solasian;

Denen ikastia gizonak on du, aise ibiltzeko munduian,

Bainan euskara atxik dezagun ahantzi gabe buruian.

 

Gure Aitamen aitek erranak behar ditugu sinetsi:

Ez dela behar gure Herrian euskara baizik onetsi ;

Euskaldun sortu, Euskaldun bizi, Euskaldun hil eta ehortzi,

Munduan hori e(g)iten duenak, zerua duke merezi.

 

Hitzak: José Mendiague

Ahairea: Jean Bordaxar

 

1, 3, 6, 20 gerren bersetak kantorean hartürik.

 

José Mendiague hiltzen da, eta familiakoek eramaiten düe,

kantuz kantoriar en müsikar ekin eta azken bersetaren

kantatzez.

 

Kantuz ehortz nezaten, hiltzen naizenian,

Kantuz ene lagunek harturik airian,

Kantuz ariko dira ni lurrean sartzian,

Kantu frango utziko diotet munduian,

Kantu egin dezaten nitaz oroitzian.

 

Dantzarien omenaldia.

 

 

Azken perediküa

 

185 - Gogo honez deitzüegü

gure eskerrak eskentzen

Herri txipi hontan oro

egonik guri behatzen*.                                        entzuten, aditzen

 

186 - Betidanik hedatürik

izan dira Eüskaldünak

Oroetan famatürik

langile oso zügünak*.                                          txukunak

 

187 - Egün gure bidajea

Amerikan ützülia

Zabaltüren ote deikü

jakintzaren egarria.

 

188 - Historia ere bazen

trajeriaren barnean

Aspaldian izan beita

eüskaldünen egoeran.

 

189 - Mendiague Hazpandarra

oso zen euskaltzalea

Hürrün bizitürik ere

herriari etxekia*.                                                    atxikia

 

190 - Urteak igaran dütü

kantore (e)ta kobla hontzen

Eta poeta handia

bere denboran izan zen.

 

 

- Ameriketan eüskara

egün ere entzüten da

Eta heben baztertürik

mintzajearen segida.

 

192 - Mündüan ezagütürik

eüskaldünen izatea

Agian hortik jinen da

zazpiak baten bidea.

 

193 - Gure gizarte maitea

behar günüke laüdatü

Oroen indarrarekin

behar badü aitzinatü.

 

194 - Berriz arren esker mila

popülü maitagarria

Algarrekin gozatürik

kültüraren ütürria.

 

 

Kanta XII

 

Algarr ekilan

 

Behin herritik, abiatürik, bihotz puxka bat ützirik

Besteak aldiz, heben egonik, bena egün ohartürik

Gure xokoan, kültür erroak, beti direla bizirik

Hortakoz gira, Arrokiagesak, pastoralari lotürik.

 

Agur bero bat, mündü güziko eüskaldün hedatüari

Ikusten dira, züen semeak, bermatürik eüskarari

Eüskal Herria, jünta dezagün, züen espiritüari

Gure haurrekin, ezagützeko, hau dela baliagarri.

 

Egünko jeian, bertsularia, bai eta gizon handia

Haren eleak, eta bizia, Eüskaldünen izatea

Gure lagünak, joan zideenak, maite züez oritzea

Zabal ditzagün, zübü berriak, altxatzeko aberria.

 

Arrapika:

Algarrekilan, abiatzen gira, xede baten bürützera

Txipi handiak, gazte xaharrak, herriaren aidatzera

Düden aizea, lotsen kargüa, kültüraz gaur tapatzera

Historiaren mürrü lüzean, harri baten pausatzera.

 

Hitzak eta ahairea : Jean Bordaxar

 

 

 

ESKERRAK:

• Herriko etxeari

• Herriko dendarier (andere jostüner)

• Arrokiagako lagüntzale güzier

• Diharüz lagüntü gütüen güzier

Arrokiaga alkartea

Bereziki, eskertzen dütüt :

• Jean-Louis Davant (batuazko hitzentako)

• Euskal Argentina elkartea

• Ipar Ameriketako Euskal Elkarteak

• Leonat Egiazabal

• Arrokiagesak

 J. Bordaxar

xiberokobotzaekecoursmauleonXiberoan Euskaraz Bai Association pour la promotion du dialecte souletinEuskararen Erakunde Publikoa Office Public de la Langue BasqueEuskaltzaindia Académie basqueHerri alkargoaconseilgeneral

 

remerciements àiut