cassin

Lehen perediküa

1 – Parisen Paul Ramadierekin 1914an -« Jaurès eho düe ! »

1. Sataneria.

2 – Gerla Handia, 1. güdüka – Bi kobla - René zauritürik.

Alargüntsen kantorea.

3 – Antibes herrian, Niza kantüan, Simone Yzombard andereak artatürik.

4 – Simonerekin ezkontzen da.

Esposen kantorea.

5 – Gerlari ohien alkartea eraikitzen dü.

6 – 1918an Aliatüen garaipena türk andereek ez honartzen.

7 – Cassin eta Borthiry koblakaria gerlaz elestan. Bi kobla.

8 – Artzainak Mercantour bortüan, Niza kantüan. Koblakan.

Artzainen kantorea biarnesez.

9 - Briand-Streseman hitzarmena.

 2. Sataneria.

10- Goebbels SDN delakoan mintzo – Jelki türkak.

Nazien kantorea. 

 

11- Cassin, chamberlain, Daladier.

12- Berriz gerla, türkek kontatürik.

Aleman armadako kantore bat.

13- Cassin eta emaztea Londresera.

14- Cassin de Gaulleren beso exkerra da.

 

Emazteen gerla

15- Churchillekiko hitzarmena prestatzen dü.

16- Eüskaldünekiko hitzarmena ere bai.

Jeiki zite herritarra !

17- Londresetik mezü handia.

18 - Aliatüak horra dira.Kobla zonbait. Güdüka.

Libertateari. 

19- Giza eskübide orokorren ageria prestatzen dü.

 20- Eüskaldün apez batekin solazean.

Boga boga mariñela !

21- Bakearen Nobel Saria ükeiten dü (1968). Bi kobla.

22- Heriotza (1976)– Azken otoitzea.

Azken perediküa.

Herritarren kantorea.


 

Lehen perediküa

 Agur, agur jente honak / algarrekila jarriak

 Besta baten gozatzeko / esperantxak ekarriak.

René Cassin baionar zen / amaz eta haurtzaroaz

Ber heinean Nizako zen / aitaz eta gaztaroaz.

Züzenbide legegintzan / ikasle zorrotz izan zen

Harentako lege oro / jenteen honetan behar zen.

 

Hamalaueko güdükan / kolpatürik izigarri

Zaurtü, alargüntsa, haurren / zerbütxüko zeikün jarri.

 

Gero gerlari ohien / alkarte handi bat sortüz

Harez bakearen alde zen / alemanekin hitzartü.

« Société des Nations » deitüan / lan gaitza egin beitzüan

 Hura Estatüen gainetik / epaile nahi zükean.

 

Hitler hein bat ahül zeno / tink etxeki behar zela

Cassin ez züen sinetsi / eta laster jin zen gerla.

 

Berrogeiko itxesian / de Gaullerengana joanik

Haren beso exkerra date / gerla güzian zügünik.

Gure dreten ageria / jente güzientzat eginik

Cassinek prestatü züan / haren gogotik da jinik.

 

Gerla gizon famatürik / sobera beita ezagün

Bakezale bat oraikoan / botzik ohora dezagün !

 

1. jelkaldia

1914ko üztailaren 31an, Parisen, jelki René Cassin, Paul Ramadier (ikasle lagün ohia, abokatüa hori ere) eta horren emaztea.

Ramadier

Aspaldiko lagün hona / bozten nüzü ikusteaz

Eta oritzapen zonbaiten / zurekilan egarteaz.

 

Cassin

Lan txipi zonbaiti esker / hein batetan bizi nüzü

Irakasle izateko / doktoregoari prestatüz.

Züzenbidea enetzat / errelijione bat düzü

Mündüko jente bakoitxa / zerbütxatü behar beitü.

 

Ramadier

Abokatügoala heltürik / sartü nintzan politikan

Eta izkiribaino nüzü / L’Humanité den kasetan.

Nazioarteko aferak / hor aipatü behar ditit

Berri gaiztoak dirade / nahi dügünaren despit.

 

Cassin

Alemania sentorik da / Europako arranoa

Begietan dizü Frantzia / eta haintian errusoa.

 

Emaztea

Gure jaunkillotak ere / prestik dira gerlalako

Arrabantxaren hartzean / Alsaziaren biltzeko.

 

Ramadier

Kasetalat üngürü bat / eginen dizügü bertan

Azken berrien jakiteko / arratseko mezüetan.

Emaztea

 Ez dügü presa gaiztorik / lehenik aihal gitean

Dena prestik ützi beitüt / zure bideala jitean.

Tiro elibat entzüten dira kanpotik !

Emaztea – Zer debrü agitzen da ?

Oihü elibat kanpotik – Jaurès eho dizüe !

Ramadier – Ez nizün beste beldürrik !

Emaztea – Oraikoan gerla dizügü !

Cassin – Bakoitxa bere kasernala !

Emaztea – Gaixoak, agian laster arte !

 

1. sataneria

Jelki Ñapür eta Oker satanak

Ñapür

Jakin dük azken berria / Sarajevon agitüa

Ferdinand eho düela / pusazalea Serbia.


Oker

Hori, hori berri hona / gerlaren pizle haütüa

Serbiak Autrixa-Hongria / laster dikek oldartüa.

 

Ñapür

Errüsiak Serbia / lagüntüko dik prefosta

Et(a) alemanak Autrixa / süstengiko nonebeita.

 

Oker

Frantzia ber saltsan dükek / hor beita Moskuren üzkü

Jaures bakezale hona / epantxütik kentü diagü.

 

2. jelkaldia

1914ko ürrietaren 12an Lorrainan, Saint-Mihiel altean : alde gorritik jelki aleman armada, urdinetik Frantziakoa.. René Cassin hortan dago, berriki kaporal eginik.

 

Alemanek kanta « Heben girade Aimonen lau seme » koblaren airean .  

Heben dagozü aleman armada

Erroma zaharraren, hau dügü segida

Honi bühür leiteanik (leitinik) lür osoan ez da (ezta)

Frantsesen lehertzeko bertan gira fida, bertan gira fida (bis).

 

Frantsesek kanta « Vous n’aurez pas l’Alsace et la Lorraine » kantorearen airean :

Bil dezagün Alsazia-Lorraina

Prüsiarrek ebatsi zeiküena

Ber denboran, azken gerlari pentsa

Eta bertan, arranbantxa bortxa !

 

 

Güdüka.

Bi armadak badoatza..


Kolpatürik egon dira René Cassin , Louis Veïsse mauletar kapitaina eta Battitta Borthiry larraintar koblakaria . Erditik jelki Dompcevrin herri txipiko erretor xaharra.

Lehenik Cassinengana heltzen da, eta esküa belarrean ezartez, otoitzegiten dü :

 

Apeza - Gure Aita zelüetan zirena, gizon hau salba (e)zazü, gazteegi beita hiltzeko, amen !

Cassin – Jauna, jüdio nüzü…

Apeza - Seme gaixoa, zaude bakean, ber otoitzea dit denentako, kiristi, jüdio ala pagano, ber Aita beitügü oroek !

 

Louis Veïsse kapitaina oso gaizki da.

Veïsse – Jaun erretora badakit / azken hatsetan nizala

 Xahüki joan nahi beiniz / uste düzü hala dela ?

Apeza - Anaia, Jinko honak grazia hori eman deizü, zoaza bakean, amen !

Battitta Borthiry gaztea üdüriz arinkiago hunkirik da.

Apeza - Eta zü, motiko gaztea, fite sendotzen lagünt zitzala, amen !

 

Hiruak eraman :

Veïsse andetan (civière delako atze batetan)

Cassin jargia ibilkari batetan

Borthiry txainkü bi lagünen artean..

 

Kanta

Alargüntsen kantorea

Alargüntsa niz eta bihotza tristerik

Ene senarra beita gerla hontan hilik.

Aski pena ez düdan hartaz gabetürik

Seme bat Salonikan badüt kolpatürik

Bestetto bat Belgikan presoner hartürik.

Ehün milaka bada emazte Frantzian

Gaixoak gü bezala mindün bihotzean

Hiler dolüz beigira oro tristezian.

Ikara bizi gira, nigarra begian

Zer süerte tristea biziz desgrazian !

 

Kreatüra flakia beita emaztea

Emazte izatea, izate tristea !

Ardüra penatüa, dolorez betea

Zer kalamitatea hola bizitzea !

Ez ote lizatea hobexe hiltzea ?

 

Hobe dela hiltzea, oi ele torpea !

Ez da hori egia, ez ene fedea !

Sakrifikatzen gira nahiz bitoria :

Emazteek ez dügüa lagüntzen Herria ?

Ohoratzen mündüa eta familia.

 

Hitzak : Laplace eskiulatarra

Ahairea : Jean-Louis Aramburu, Bidabe .

 

3. jelkaldia

1915 hastean, Antibes (Antipolis) herrian, Nizarik hüllan, jelki Gabrielle (ama), Simone Yzombard andere gaztea, eta René Cassin jargia ibilkari batetan.

Cassin

Arraitañi Samuel Dreyfus / Alsaziatik heltürik

Baionan agitü züzün / ingelesek kolpatürik.

Napoleonen armadan / gerla eginik Espainian

Hantik ützültzean / arren erori Baionan.

Neskatila gazte batek / artatü beitzüan ontsa

Esposatü ziren eta / nolaz ez naiteke lotsa ?

Simone

Gisa hortako beldürra / senditzen beitüt nik ere

Bakean ütziko zütüt / amarekin sarri arte.

Simone badoa..

Ama

Neskatila galant horri / nola mintzatü zitzaio ?

Gaitzitürik joan zaizü / sarri esküsa zakitzo !

 

René

Zaude bakean amatto / arrailerian ari ginen

Zurekilan ützi nizü / plazer zeizüla eginen.

 

Orai sei urte badizü / algar ikusten dügüla

Hastetik estimatü dit / adiskide bat bezala.

 

Ama

Emazte hona zünüke / segürretik ari nüzü …

René

Begi hona beitüt ama / ni ere hortan niagozü !

Ama

Zeren haidürü zirade / xahartzearen oitean ?

René

Ahal bezain sarri date / agian daigün urtean.

 

4. jelkaldia

1917ko martxoaren 29an Parisen, VI. arrondizamentüko üdaletxean (herriko etxean, merian), jelki aüzapeza (mera), Simone Yzombard, René Cassin, Pau Ramadier lehen jakile (kolpatü ohia hau ere), eta emaztea ….

 

Simone eta René

Jaun aüzapeza bai eta / lagün andana fidela

Jakinarazten deizüegü / heben ezkontzen girela.

Auzapeza

Errepüblikarenganik dütüdan potereen izenean, züen baimenak orai berean entzünik, René Cassin eta Simone Yzombard, ezkontzaz esposatürik ziraiela diot.

Simone

Ene maitea entzüten dizüt mendiz mendi horra dela

Harri batetik besteala jauziz, orein gaztea bezala

Gure mürrüala hüllantüren da, gibelean baratüko

Horko leihotik so egin eta hortik eni mintzatüko.

René

Bihotzekoa, jeiki ziteala, eta tziauri berehala

Ikus kanpoan eijertü düala, eta negüa badoala

Atertü dizü eta bellotü, txoriñi bat hasi kantüz

Liliak erriz ürxapalari, sasu berria mezütüz.

Simone

Ezar nezazü bihotz gainean, erredola bat bezala

Eta besoan tzistakatürik, zigillü baten gisala

Herioa bezain indartsü düzü amorosen maitarzüna

Sü eta gar da, sügar azkarra, Jinkoak eman deigüna.

René

Ühaitzak eta üharrak ere maitarzüna ezin ito

Ihork ezin dü sosez erosi, eta hor giaudetzü kito

Güziz ederra, eman esküa biziko mendien goiti

Ürrin honeko lilien gainti, elorrien artekati(k).

Hitzak : J-L. D., Bibliako Kantiken kantikatik asmatürik : 2 (8-13) eta 8 (6, 7, 14). Marcel Etchehandyren ützülpenean 1060, 1070 eta 1071 ostoaldeetan.

Airea : Alain Guimon.

5. jelkaldia

Parisen 1918ko azaroaren hamekan, jelki René Cassin, Georges Clémenceau lehen ministroa eta gerlari ohi zaurtü andana bat.

 

Cassin

Gobernüak igorririk / Frantziaren defendatzera

Gütarik hanitx hor gaude / astoa bezain desferra.

Gerlari ohi bat

Eginbidea beterik / ordaia merexi dügü

Haren zerbütxüko zauriak / betatxatü behar deizgü.

Beste bat

Lehenik gure pentsioneak / hanitx ahülak dirade

Estropiatü bizi dena / miserian egon daite.

Clémenceau

Zentzüzko galtoa zaigü / hortan düdarik ez dügü

Pentsioneen emendatzea / bihardanik segür düzü.

Cassin

Eta zonbat alargüntsa / zonbat haur aitarik gabe

Amoinan ala ohointzan / nola bizi behar düe ?

Clémenceau

Gure gain dretak dütüe / lagüntü behar dütügü

Ordaisariko züzena / Estatüan legestatüz.

Cassin

Lege berriaren alde / jo arren aitzina beti

Parlamentari bakoitxa / hortara lehiaraz bedi.

Kaltetü güzien alte / jünta gerlari ohiak

Politika bazter ütziz / bil ahal bezain güziak.

6. jelkaldia

Jelki türk andereak, Alemaniaren mezülari.

Greta

Plegatü behar dügü / zepoan hartürik

Nahiz Aliatüek / ez güntüen goitürik.

Erika

Amerikar astoak / tzapel handieki

Jin zaitze lagüntzera / eta guri jeiki.

Monika

Et(a) ingeles piratek / itsasoz tinkatü

Aleman popülüa / gosean zerratü.

Lorelei

Jüdü bizkar okerrek / praubea haxitü

Herriari nabela / bizkarretik sartü.

Greta

Nahiz gibel hasirik / ez ginen galdürik

Azkar zagon armada / mügala bildürik.

Erika

Bake xüxenago bat / ardiets giniroan

Gorriak jüdüekin / ez baziren joan.

Monika

Gerlaren pakatzea / gure bizkar dago

Beste pizlerik bazen / oro dira kito.

Lorelei

Kaporal txipi batek / hori bera dio

Xede handirik badü / gaüzen xüxentzeko.

Greta

Herria piztüko dü / makila hartüko

Versaillesko tratüa / indarrez hautseko.

Erika

Ützül arren etxerat / gorrien heztera

Jüdüen erraustera / berriz armatzera.

Ahairea : Louis Ligetx

 

7. jelkaldia

1919an Baionan, jelki René Cassin eta Battitta Borthiry larraintar koblakaria.

Cassin

Nola zabiltza Battitta / gure zauriaz geroztik

Eta zer berri deigüzü / Xibero Herri goxotik ?

Borthiry

Bigerren kolpe tzar batek / ützi nizü gütitürik

Traholaz bizi behar dit / etxalteaz etsitürik.

 

Gaztetarzüna emanik / Frantziako armadari

Estropiat ezarri nizü / pentsione xühür batekin.

 

Handiek txipien aitzi / haxitü gütüe lazki

Daigün aldi batez berek / joan behar lükeie naski.

Cassin

Jaunek algar ezagützen / haatik ez algar ehaiten

Haien honetan txipiek / ütsüki algar epaiten.

Borthiry

Berrogei urtez petiko / gizon güzien lerroan

Hamarretarik hiruak / ments dütügü Xiberoan.

 

Orotara mila martir / gure lürralde txipian

Beste hanitx erdi hilik / familiak miserian.

Cassin

Kaltetüen batarzüna / sortürik beitüt berriki

Hor sartü behar zünüke / dezagün algar etxeki.

Biak koblakan

 

Borthiry

Hamalaueko gerla zinez itsusia

Ezin errana düzü gük han ikusia

 

Urd(e) ehaiten üdüri, algar seinatzea

Lohian botitürik hil(a) eta bizia.

Cassin

Laborarien arteko masakre larria

Kanu egilentako mozkin ütürria

 

Eüskaldünen ehorzle segür lazgarria

Bier elki diküzü oi osagarria.

Borthiry

Han kolpatü naiana ez dit ezagützen

Bena ni bezalako gizon gazte bat zen

 

Bizirik egoiteko gure tirokatzen

Hebentik ari nüzü hura non ote den.

Cassin

Gerla goxorik ez da, bena hau zen pisa

Ondokoa, sordeia, dezagün epantxa

 

Eta gobernü oro lagüntzera bortxa

Kaltetü den jentea dezala peretxa.

 

Ahairea : Battitta Berrogain.

 

8. jelkaldia

Nizarik goiti, Mercantour bortü saldoan, Nostra Dama de Fenestra deitü ermitaren üngürüan, jelki Cassin semar- emazteak eta artzainak artaldearekin.

 

Frédéric

Heben etxen zirade / Nizako bortüan

Bakea goza (e)zazü / gure konpainian

Gerla itsusi hura / bego hürrünean

Ahal güziez ahatz / bere ifernüan.

Cassin

Nizako herria dit / segür aberria

Eta eki sargian / Baion(a) amerria

Han kantatüren beitüt / itsasoz joaitea

Heben dügün ohora / Mercantour bortüa.

Mistral

Batzarri berezi bat / zuri anderea

Nahiz lürralde hau den / halaber zurea

Izan ziteala beti / Renéren argia

Eta biek etxeki / Probentza herria.

Simone

Mercantouren üdüri / hantxe Pirenea

Nahiz lehena düdan / osoki enea

Bien mintzajez kanta / mendiko jentea

Hanko poeta batek / hontü kantorea.

Hitzak : J-L. D.

Ahairea :Orioko balearena .

Kanta

La plenta deu pastou

 

Aulhers de totas las contradas

Ca vietz audir nostes dolors

Qu’ei fenit a jamei

De veder tan d’aulhadas (bis)

Sus los nostes camins

Tot pingorlats de flors (bis).

Au bèth miei deu primtemps

Vriuleta berojina

Que deishavas lo loc

Tau banèth saboros

Tu qu’ei seras tostem

Ço qui’m va mancar hèra (bis)

Qu’ei lo son tan plasent

Deus charmants tringuerons (bis).

Auprès de tu ma mie

Que’n plori de tristessa

Sovien’te d’aqueth temps

Un cop secat l’arros

Qu’enviavam lo Pigon

Guardar las aulheretas (bis)

E tos dus sus gason

Cantavam ua cançon (bis).

 

Adara tot solet

Capsus de la montanha

Co qui’m turmenta mes

Que las nostes amors

Qu’ei de saber que lèu

Sus aquera pelosa (bis)

Non cherirei pas mei

Los petits anherons (bis).

Hitzak : G. Sanchette.

Ahairea : JC. Coudouy

 

9. jelkaldia

1929ko ürrietaren 7an, Genèven, « Société des Nations » (SDN) delakoan, jelki Aristide Briand frantses ministroa, René Cassin, eta Streseman aleman ministroa.

Briand

Aleman eta frantsesak / lüzaz egonik bakean

Behar gabe sartü ginen / atzo gerla hilgarrian.

Zentzü honeala ützüliz / leize hori dügün zerra

Holako itsuskerier / betiko eman bizkarra.

Streseman

Algarri esküa lüza / gure mügak orai beta

Eta gerlaz epaitea / gure artean debeta.

Cassin

Jentea ezar dezagün / legegintzaren erditan

Estatüaren züzenak / hortan etxek izaritan.

Streseman

Nazioneen alkartea / dügün algarreki berma

Bakearen zerbütxüko / denetan bego lehena.

Cassin

Etxea da fundamena / jentearen hoinarria

Nazionearen gainetik / bakoitxaren aberria.

Streseman

Aleman eta frantsesek / heben dügü denen giltza

Gure bi herrien artean / Europako bakegintza.

Briand

Aitzinago joan gitean / Europaz dügün xedean

Europaren batarzüna / ezar dezagün bidean.

Hain hüllan diren herriak / esküz eskü jar balite

Bakean eta denetan / indar handia lükeie !

Federazione batetan / güziak jünta gitean

Europa dügün eraiki / bakearen egitean !

2. sataneria

1933 urte hastean jelki Gogobeltz eta Gogoñi satanak.

Gogobeltz

Bozkak irabazirik / Hitler diagü nausi

Eta haren bertütez / Alemania nazi.

Gogoñi

Fuera demokrazia / sozialdemokrata

Bardin haren haurride / kristaudemokrata.

Gogobeltz

Estatüa da Jinko / gure zerbütxüko

Harekin ifernüa / jüdü horientako.

Gogoñi

Zer arraza hastiala / bere Bibliarekin

Abraham him-ham eta / hamar manüekin.

Gogobeltz

Kiristiak ez dütük / hanitxez hobeak

Jüdütar Jesüs baten / adorazaleak.

Gogoñi

Haatik aleman pürrak / diren horiekila

Elizen koditzeko / denbora behar da.

Gogobeltz

Arte hortan gerla dü / Hitlerrek piztüko

Eta gük arraheinki / süiala buhatüko.

Gogoñi

Ifernürik ez bada / eternitatean

Guri esker badate / oraiko jentean.

Fu ! buhatzen düe biek, eta dantza bat emaiten.

10. jelkaldia

 1933ko setemere-bürüilan, SDN delako Nazioneen Biltzarrean, jelki Cassin, beste bürüzagi elibat eta Bernheim, Silesiako jüdüa (jüdioa).

 

Kontseilüko presidenta

Zure pleinta hartü dügü / nazi gobernüari bürüz

Bai eziz eta jüdüer / ari zaizüela mendeküz.

Bernheim

Silesiako jüdüer / lotzen zaigü gisa oroz

Neskak bortxatüz, haurrak joz / eta zonbait gizon ehoz.

Etxerik elkitzen eta / herritik ohiltzen gütü

Langitea debetatzen / hots ezin bizia dügü.

Presidenta

Orai ager dakigüla / Hitlerren mezülaria

Eia nola hartzen düan / holako pleinta lazgarria.

Goebbels agertzen da basaki, nazi gazte talde batekin.. Mintzaldi llabür eta gogor bat egiten dü, geroztik ezagütü deiogün ber gisa hartan.

Goebbels

Gixolot horren erranak / ez dira züen afera

Ez deizüegü kontürik zor / estatü libro bat gira.

Ikazkina etxeko jaun / errege bere funtsetan

Zer eginik ez düzüe / Alemaniako lürretan.

Nahi düana eginen dü / bere peko herritarrez

Komüniste, sozialiste / liberal eta jüdüez.

Arraza bat, Estatü bat / bürüan Führer azkar bat

Hori da gure legea / eta züena pubelalat !

 

Goebbelsek paper osto bat marruskatzen dü eta zikinontzialat (zakarrontzira) urtukitzen.

Herman

Eine Rasse, ein Staat, und an seiner Spitze einen starken, charismatischen Führer

Das ist unser Gesetz, das, wonach wir streben,

Während Ihre Rasse, die schwach ist, zu den Versenkungen und zum Mißerfolg verdammt ist.”

Kanta

Nazien kantorea


Alemania / denen goitik / erresuma / hoberena

Arraza da / herriaren / aragia / eta fundamena

Odoletik / horra zaigü / manatzeko / dretik azkarrena.

Odol garbi et(a) azkarra behar dügü begiratü

Jüdüaren zikinetik aberria gogorki xahatü

Et(a) Europa demokraten minbizitik ber gisan pürgatü.

Indarra da jüstizian eskübiden ütürria

Versaillesko tratü hori etsaiaren lege bühürria

Bil gitean eta jeiki, arma dadin gure aberria.

Arraza bat, popülü bat, aberri bat, gidari bat

Hitlerrekin bazter gabe jo aitzina Europa güzialat

Gora Hitler, gure Führer, gida gitzak orai nausigoalat !

Hitzak : J-L. D.

Müsika : Argonnerwald um mitternacht, Argonneko basoa gaüerditan (aleman armadako zapürren kantore bat ).

 

11. jelkaldia

 Jelki Cassin, Chamberlain (Bretainia Handiko lehen ministroa) eta Daladier (Frantziakoa).

 

Cassin

Gerla dikezügü laster / nazi basa horiekila

Barbaro hütsak dirade / moda berriko vandalak.

Ordü deno algarrekin / bürü eman behar zaie

Bestela bederazka / güziak janen gütüe.

Bortizkeria llabür eta / mügatü bati esker

Mündüko bigerren gerla / bertan dezakegü bazter.

Chamberlain

Lo dagon arrano beltza / ützi behar da bakean

Pazentzia har dezagün / ikasiko dü artean.

Cassin

Gü gira lo auherrean / eta hura lan tzarrean

Fite nausitüko zaigü / Txekoslovaken herrian.

Bonbak erorten beitira / Xangaien eta Gernikan

Laster lehertüko dira / gure herriko karrikan.

Daladier

Süiari parte bat ütziz / dügün eztiki mügatü

Ahalke zonbaiten saria / bakeak merexi beitü.

Cassin

Ez bagira bertan igitzen / segür dizügü kobleta

Biak batetan jinen zaizkü / ahalkea (e)ta zifleta !

12. jelkaldia

1940ko arramaiatzaren (ekainaren) 22an, Parisen jelki türkak.

Oi garaipen ederra / uste gabekoa

Etsairik gogorrena / osoki pekoa.

Arroila zimentatzez / betuz aterpetüz

Lürpeko maratoia / nahi züan lüzatü.


Hamalauko güdüka / berritü bazüan

Irabaz zezakean / gure higatzean.

Oso burratü dügü / joküa kanbiatü

Txilimistak bezala / bürüan kolpatü.

Maginot bazter ützirik / Belgikala bildü

Bien artetik sartü / gibeletik hartü.

Hen jeneral zaharrak / hürrün ametsetan

Gureak aldiz gazte / lehen herroketan.

Frantzia zühür horrek / sosa beitü prunki

Ahal dügüna oro / dezaiogün elki.

Guri Parise lerdena / bai eta Champagna

Bordeleko gorria / kanpaña gizena.

Guri langile gazte / Renault beribilak

Jüdüen hontarzünak / artiste abillak.

Fini libertatea / frantses ürgüllua

Eta goza (e)zazüe / gure akülüa !

Ahairea : Alain eta Battitta.

Kanta

PANZERLIED :

Ob's stürmt oder schneit,

Ob die Sonne uns lacht

Der Tag glühend heiß

Oder eiskalt die Nacht

Bestaubt sind die Gesichter

Doch froh ist unser Sinn

Ist unser Sinn

Es braust unser Panzer

Im Sturmwind dahin

Mit donnernden Motoren

Geschwind wie der Blitz

Dem Feinde entgegen

Im Panzer geschützt

Voraus den Kameraden

Im Kampf steh'n wir allein

Steh'n wir allein

So stoßen wir tief

In die feindlichen Reihn

Wenn vor uns ein feindliches

Heer dann erscheint

Wird Vollgas gegeben

Und ran an den Feind!

Was gilt denn unser Leben

Für unsres Reiches Heer?

Ja Reiches Heer?

Für Deutschland zu sterben

Ist uns höchste Ehr.

Mit Sperren und Minen

Hält der Gegner uns auf

Wir lachen darüber

Und fahren nicht drauf

Und droh'n vor uns Geschütze

Versteckt im gelben Sand

Im gelben Sand

Wir suchen uns Wege

Die keiner sonst fand.

13. jelkaldia

1940ko arramaiatzaren (ekainaren) 24an, Donibane Lohizunen, jelki Cassin, Simone emaztea, Raymond Aron, Guy Menant adiskidea, eta hiriko polizia bürü den komisarioa.

Cassin

Zer miseria bide hoitan / jente gaixoak milaka

Ahal oroz lagüntürik / orai gitean ezkapa.

Aljerialat abioan nintzan / güdükaren lüzatzera

Bena Petainek ontzirik / üzten ez dü partitzera.

Aron

Marexalak ez dü nahi / konkürrentik Aljerian

Poterez gose da eta / bürütus bere xaharrean.


Menant

Gure jeneral berri bat / mintzatü da BBCtik

Bai eziz eta gerla hau / doi-doia dela hasirik.

De Gaulle jeneral horrek / bühürtzera deitzen gütü

Dela nor bere xokoan / dela haren ganat heltüz.

 

Simone

Lehen alemanak motoz / Baionara heltzen dira

Arren Espainia hortara / bertan gitean erretira.

Cassin

Francok batzarri honik / ez dikezü guretako

Ontzi bat xerka dezagün / Londreserat abiatzeko.

Komisarioa

Ingeles ontzi bat jüstoki / partitzeko prestik dago

Azken xantza dükezüe / Ingalaterralat joaiteko.

Cassin

Goatzan arren istantean / azken leküen hartzera

Eta izarren argitan / boga boga mariñela, mariñela !

Badoatza beraz Aron, Cassin eta. Simone.

Hor baratzen dira komisarioa eta Menant..

14. jelkaldia

1940ko arramaiatzaren (ekainaren) 29an, Londresen jelki de Gaulle eta Cassin.

 

Cassin

Zure deiari jarraikiz / hona güdari bat haboro

Haatik exkerreko nüzü / eta lehenik jüdio .

 

de Gaulle

Gisala xuria nüzü / eta zü arren gorria

Bien artean dizügü / llabürbiltzen aberria.

Frantzia larrü buxinkaz / eginik den arropa da

Haren orratza ni nüzü / eta zü hari azkarra.


Beso esküina zütüket / eta hobeki exkerra

Exkerret ützi beigütü / Frantziako esküin okerrak.

 

Cassin

Errepüblikar ideia / balin badüzü legean

Zure gizona nükezü / nahi dükezün leküan.

 

de Gaulle

Errepüblika ez da hil / heben dizügü bizirik

Eta bitoriari esker / etzi Parisen ederrik.

Lege gizona beitzira / xüxen zitzaigü erorten

Ene zerbütxü güzien / gidari zütüt ezarten.

 

Hona zure lehen lana / tratü baten prestatzea

Churchillekin aliantzaren / gisa horrez finkatzea.

 

Kanta

Emazteen gerla

Bizia sortzen, hazten, garbitzen, eta berotzen etxean

Iheslaria gorda sabaian, opila pausa labean

Presonerari koli bat igor, gizon lana har elgean

Xaharrak arta, haurrak eraiki, makiak haz bordaltean.

Emaztena da gerla xüme hau, kasik armarik gabea

Ezpiritüaz, arimaz eta sabelaren axolbeaz

Denborarekin goitüren dügü zezen beltzaren oldarra

Indar astoa higa dezagün gogo-bihotzen azkarraz.

Nork erranen dü plaza betean gure borroka torpea

Gure lan ülün eta barnoia, bazter et(a) esker gabea

Popülüaren erroa gira, gizona da zütabea

Bien artean ontsa parteka lili, frütak, poterea.

 

Arrapika

Gerla hau ere ürrentüko da, ekar dezala bakea

Züzenarekin bardintarzüna, botz emaiteko legea

Gerlan bezala, gerlatik landa, hor dagola emaztea

Mündü güzian bürüa libre, gizona bezain jentea.

Hitzak : J-L. D.

Müsika : J-L. Aramburu,Bidabe.

15. jelkaldia

 1940ko agorrilaren (abuztuaren) 7an Londresen, Downing Streeteko 10.ean, lehen ministroaren egoitzan, jelki Wiston Churchill, de Gaulle, Cassin eta horien emazteak.

 

de Gaulle

Esker mila Churchill jauna / zure batzarri erneaz

Eta gure borrokari / ekarten düzün bermeaz.

Egiazko Frantzia gira / bien etsaiari bürüz

Petainek üko egin dü / eta Frantzia zatitü.

 

Churchill

Frantzia txütik behar dit / eta züekin hala da

Hitler horri bühürtzeko / dügün beti algar süsta.

Hona tratü horren zola / alkarlaneko gogoa

Eta bide xüxen hortan / algarri berme osoa.

Bretainia Handiak arren / bardineko adiskide

Sosez, armaz, gisa oroz / lagüntü nahi zütüe.

de Gaulle

Gure armada berria / züekilan esküz-eskü

Bien etsai güzien aitzi / güdükan sartüko dügü.

 

Frantziaren meneko dauden / lürrak dütügü zaintüko

Eta züenak halaber / gogorki defendatüko.

 

Cassin

Oraidanik eskertzen düt / züen bankako lagüngoa

Horri esker bizi beita / gurekila soldadoa.

 

16. jelkaldia

 Orkestrak Nafarroako Ereserkiaren airea eman elkitzean eta ützültzean..

1941eko maiatzaren 17an Londresen, jelki René Cassin eta Manuel Irujo nafartarra : lehena « Conseil de Défense de l’Empire français » delakoaren izenean, bigerrena « Euskadiko Batzar Nagusia » delakoaren izenean. Honek Espainiako gerlaren ondotik kanpo joan den

euskal gobernu autonomoa ordezkatzen dü, Aguirre hürrünean izanez.

 

Cassin

Eskerrak adiskidea / Euskadiren lagüngoaz

Bai eta haste-hastetik / erakutsi süntengüaz.

Irujo

Süstengü hori berritü / nahi deiot de Gaulleri

Et(a) ahalaz emendatü / zerbait haboro ekarri.

Cassin

Popülü txipi batentzat / hanitx egiten düzüe

Eüskal güdari gazteak / gurekin haütü dirade.

Ordaiz hego eüskaldüna / frantses inperio güzian

Aterpetü nahi dügü / eta lagüntü nekezian.

Irujo

Amerikar Estatüetan / hedatü den eüskaldünak

Azkartü nahi lütüke / züekiko harremanak.

Euskadikoek hitzarmen bat / behar günüke züekin

Eüskal armada txipi bat / Ingalaterran sor dadin.

Printzipiozko baimena / de Gaullek eman diküzü

Eta lehen ofizierak / laster honartü gei ditizü.

 

Cassin

Eüskaldün armada baten / hedatzeko Ingalaterran

Churchillengana banoa / baimenaren eskatzera.

Churchillek ezetz erranen deie, Francoren neutro etxekitzeagatik.

Haatik eüskal batailu bat bildüko da 1945eko bedatsean Akitanian : parte hartüko dü Pointe de Graveko güdukan, eta de Gaullek Bordelen goretsiko dü garaipeneko ibilaldian, ikurriña agurtüz eta erranez : « Frantziak ez dü sekülan ahatzeko eüskaldünek harentzat egin düena.. »

Kanta

Jeiki zite herritarra !

Jeiki zite, herritarra, lotsaren ülünpetik

Etsaien aztaparretik argiaren hartzera

Libertatearen süiaz egünaren piztera

Goiz berri bat sor dezagün gaü horren sabeletik.

Aski gezür, aski laido, herri bat heben dago

Bere bihotzaren jabe, bere hizkuntzan mintzo

Bere gisan bizi beita, lür hau ez dü saltzeko

Altxa dezagün bürüa, hobitik elkitzeko.

Libra dezagün herria, libra jente bakoitxa

Oroz gainetik jentea dügün beti peretxa

Estatüak zain dezala behar düan bezala

Artzain honaren bidetik otsoa ken dezala.

Beste herririk badago, zapazaleen despit

Esküak eman algarri, algar süstenga beti

Güziak libra gitean, heben eta lürrean

Denek batean etsaia sar dezagün sarean.

 

Hitzak : J-L. D.

Müsika  : J-L. Aramburu, Bidabe.

 

17. jelkaldia

1944eko arramaiatzaren (ekainaren) seia.. Sonüz eman Beethovenen V. Sinfoniaren hastapena .

Jelki aingürüak.

 

Aingürüek, aldizka

Heben Londres.

Gaüerdi ondoa da, arramaiatzaren seia.

Lo ez ziraienek beharria zabal ezazüe.

Hona mezü bat meteotik.

 

Aro gaitza dügü, denbora gaiztoa,

Itsasotik irazarria, aize beltza, euri azkarra eta kazkaburra.

Axolbean dena han egon dadila,

Kanpoan dena bertan aterpealat hel bedi !

Eta hona beste mezü bat.

 

Aingürü talde bat mintzoz

Les sanglots longs des violons de l’automne

Blessent mon cœur d’une langueur monotone.


Beste bi aingürü kantüz (airea : Oihaneko zühainetan).

Larrazkenez arrabitak heiagorra lüze hotza

Kornamüsaren hasperenean ebaki dereit bihotza (berriz).

 

Badoatza.

 

Saint-Lô hirian, Erich Marks aleman jenerala orano bülegoan dago.

Normandiako kartaren ikertzen ari da, etsaia nontik jinen zaion asmatü beharrez.

Verlaine poetaren bertseta entzün dü, harritürik.

Malür handi baten mezüa zaio.

Jeneralak leihoa zabaltzen dü.

Zelüa burrunbaz ari da, itsaso bazterra txilimistaz.

Armada bat horra da, lazgarrikoa !

 

18. jelkaldia

« Utah Beach » plaja kantüan, jelki aleman saldo bat, Erich Marks jeneral antinazi estropiata bürü. Begi bat eta zanko bat Errusiako borontean galdü zütüan. Etsaia horra dela borogatürik, bere soldadoak zotükarazten dütü.

 

Marks (kantüz)

Horra da mementoa

Jeiki soldadoa

Etsaia ez dük hürrün

Burrunbaz dük ezagün

Pitz arren kanua (bis).

 

Bonba bat horra bada

Ene ala hire

Bata badü ebaki

Bestea bedi jeiki

Irabazi arte (bis).

Heben galtzen badügü

Fini da gurea

Denek altxa bürüa

Eta kalit etsaia

Plaja bazterrean (bis).

 

Hitzak : J-L. D., Jon Miranderen « Banin (banüan) adiskide bat » gogoan.

Airea : aleman armadako ahaire zahar bat (1830).

Jelki Aliatüak : paraxütista-jauzkari gazte talde bat, 101. Airbornekoa,Taylor jenerala bürü.

 

Taylor (kantüz)

Güdüka handilako / hona tenorea

Lüzaz egü(rü)ki dügü / horren ohorea

Bakoitxa prestik dago / zeren lüzatzea ?

Ezin gira gibeltü / orai da jauztea (bis).

Zainak hon dütügüno / goatzan arren haurrak

Züen haidü(rü) dirade / hantxek herritarrak

Oro libra ditzala / züzenen oldarrak

Eta betiko suntsi / nazien indarrak (bis).

 

Hitzak : J-L. D. Airea : Goatzan mendirik mendi (Eusko Gaztedia).

Güdüka. Aliatüak garaile. Hilik amerikar bat eta Erich Marks aleman jenerala.

Beste alemanak ihes.

 

Kanta

Libertateari

 

Askatarzün ederra

Azkorrian izarra

Kartsüki sartzen gira

Zure sentoralean

Maitarzünez düzü josten

Ezpatak moztü düana

Jenteak haurridetzen

Zure hegalen pean.

Gain zohardian ekia

Alagera dabila

Zü bardin haurridea

Libertatearen bila.

Tiranoenganik libra

Beharrünanta lagünt

Esperantxa denentzat

Herio gaztigürik ez

Galdü dena bizi bedi

Denek dügün arrapika :

Ogendantari parka,

Presontegia zerra !

Algar besarkatüz denek

Mündüari potak eman

Algar etxek gainetan

Izar argia dügünek.

Hitzak : J-L. Davantek egokitürik, ütürria Fiedrich Schiller delarik,1785.

Müsika : Beethoven, 1824 (9. Sinfonia).Orai Europako himnoan ere egarten da.

19. jelkaldia

1948ko setemere-bürüilaren bian, Parisen, jelki Eleanor Roosevelt anderea eta René Cassin, hau libürü bat esküan..

Eleanor

Giza eskübideen alde / ageri horren hontzale

Batzordeko aitzindari / kargüa dit orai bete.

Haatik horren idazlea / zirriborroan zü zirade

Eta parka izan baniz / ausartziaren mügazale.

Cassin

Ageri hau ene ustez / dekalogo berritüa

Prefosta laikoa da / bena bardin sakratüa.

Jente oro ikus bedi / mündüko herritar trebe

Erresumaren gainetik / eskübide hoien jabe.

Estatüa ez da Jinko / jente bakoitxa da haütü

Zaintü behar dügü eta / oroz gainetik lagüntü.

Eleanor

Estatüaren heztea / ezin da klarki aipatü

Bena sinatü tratüa / bakoitxak bete behar dü.

Cassin

Estatüa behar dügü / arbitre-jüje bezala

Bena bazter batekila / jentea peretxa dezala.

Lür osoko jüstizia / sor dadila horren berme

Errespetazen ez düen / gobernüen beharzale.

Eleanor

Egün batez jinen düzü / agian lan honi esker

Haatik orai tratügei hau / saldü behar dügü dener.

Cassin

Eskerrak adiskidea / kontseilüen zühürtziaz

Eta izen handi batez / lan honen aterpetzeaz.

 

20. jelkaldia

Parisen, 1966 ürrentzean, Cassinen etxean, jelki René Cassin eta Piarres Charritton apeza.

Cassin

Boga, boga, mariñela, mariñela …

(Mintzatüz) - Azkenean eüskaldün bat heben ! Zoinen botzik nizan … Zer berri da Baionan ?

Charritton

Herritik horra nitzaizü / lagüngoa baten eske

Hegoaldetik jiniko / iheslari hoien alde.

Franko lüzaz gobernüak / hartü dütü arraheinki

Bena berriki hasi da / horien hürrüntzen bortizki.

Eskübideen idazlea / beitzirade mündüan

Iheslarien aterpea / berma dirozü Frantzian.

Cassin

Estatüak sinatzen dü / eta bertan hitza jaten

Epantxü zaion legea / behar ordüan (ordin) bazter üzten.

Arrano horren hegala / hein bat ahültü behar da

Lüma zonbait Europari / beste zonbait eskualdeka.

Eüskaldünen borroka hoi / Europaren alde doa

Europaren etsai beita / Estatüen nausigoa.

(Gero elestaz)

Eüskaldünetik ere badit, baiones hanitxek bezala. Neskatoak eüskaldün ginitizün, eta eüskara txipitik entzün dit etxen. Eüskal kantore andana badakit, bereziki « Boga, boga, mariñela ». Nahi düzüa biek eman dezagün ?

Charritton

Bai gogo honez !.

Boga, boga, mariñela, mariñela !

Joan behar dugu urrutira, urrutira

Bai Indietara, bai Indietara.

Ez dut, ez dut, ez dut nik ikusiko

Zure plai ederra, plai ederra

Agur, agur, agur, Donibaneko itsaso bazterra.

Mariñela, boga ! mariñela …La, la, la… Mariñela !

Hitzak eta müsika : herrikoak.


21. jelkaldia

1968ko abentüaren bederatzüan, Oslon jelki René Cassin,Olav V Norvegiako erregea, erregiña, Aase Lioanes andere parlamentaria eta beste jente zonbait .

Aase

Bakearen Nobel saria / gogotik emaiten deizüt

Jente güzien honetan / lan hanitx egin beitüzü.

Cassin

Eginbidea bete dit / oparirik ez dit hartze

Züzenbidezaleen alde / honartüren dit halere.

Züzenen berme handiena / abürü püblikoa da

Bakoitxak zaintü behar dü / mündüko herritar bezala.

Bakea hortik horra da / demokraziari esker

Arren opari eder hau / hel dakizüela güzier.

Aase

Egün zü zirade jauna / mündüko herritar lehena

Eta zure aholküa / nazioneentzat hoberena.

Cassin

Prometeo bezala, jentea tai gabe

Goiti ari nahi da, tiniala hel arte

Han haurridekila bat egin dezake

Bizia eman liro xede horren alt(h)e.

Azaroak ez daki norentzat den ari

Ez eta ereileak üztailaren berri

Gük ere zor deiogü bihia lürrari

Ondokoen honetan sor dezan hazkürri.

Ahairea : Alain Guimon.

22. jelkaldia

1976ko barantailaren 20an Parisen, jelki René Cassin,erizain eta bedeziak…

Cassin

Erizain eta barberak / bihotzez esker deizüet

Kontratüa fini beitüt / laster ütziko zütüet.

Zelüko bedeziari / ez düt auzi egiterik

Bizi lüzea ützi deit / lan ederrenez beterik.

 

Jelki aingürüak eta kanta :

Abrahamen seme hona / sar bedi bere pausüan

Sinain agertü legea / zügünki bete beitzüan,

 

Bai eta laikotürik / mündü osoan hedatü

Eskübideak argitüz / jente güzia lagüntü.

Jente bakoitxa eraikiz / legediaren tinian

Sakratü erakutsi dü / jinko honaren heinean.

Cassinen irakaspena / zabal dadila mündüan

Horrez boztario günüke / lürrean eta zelüan.

 

Ahairea : Battitta Berrogain.

 

Kanta

Cassin

Ene Jauna, Jinko Jauna

Zeren arren ützi naizü ?

Ni otoizka zuregana

Bena zü gor eta mütü.

Saintüa zütügü alta

Israelen Jaun gorena

Haren deia entzün eta

Hura libratü züana.

Ni aldiz harra bezala

Jenteak nai mespretxatzen

Jaunaz ere da trüfatzen

Erranez : « eraik dezala ! »

Azkenean entzün naizü

Eta galtzetik altxatü

Lehoaren züntzürretik

Zezenaren adarretik.

Kantatüko zütüt beti

Haurrideen aitzinean.

Jüstizia bizi bedi

Ondokoen bihotzean.

Ahairea : azken otoitzeko üsatüa.

 

Azken perediküa

 

Frantziak ohoratzen dü / Panteonean etzanez

Et(a) eüskaldünek Sohütan / trajeria bat emanez.

Hainbeste hon egin züan / dener mündü zabalean

Jenten züzenak ereinez / lege ünibertsalean.

Erresuma hanitxetan / ez beitira honartürik

Borroka franko badago / popülüetan piztürik.

Elkibide hoberena / demokrazian da hazi

Horrekin bake züzena / tirano güzien aitzi.

Kültüren hanixtarzüna / zer estakürü okerra

Diferentzien gainetik / jentea beti jente da.

 

Herri aberatsetan ere / zer egina bada beti

Orano tortüratzen da / mündü zabalean gainti.

 

Genozidak ari dira / franko lekütan isilka

Et(a) emazte hanitxentzat / bardintarzüna hürrün da.

 

Mündüa bat egiten da / salerospen eta sosez

Halaber egin dadila / jüstiziaz eta dretez.

 

Hori da René Cassinek / eman deigün helbürüa

Bide hortarik agian / horra da mündü berria.

 

Esperantxa handi hortan / laster ütziko zütüegü

Et(a) eskerrik hoberenak / bihotzetik dereitzüegü.

Bakearen bidea

Aingürü, satan, kiristi, türkeria

Aspaldian bizi dramatürjia,

Ütz Pastoralari urdin (e)ta gorria.

Bikuntarzünak eman trajeria,

Idazten gizonen historia.

Filosofo argitü, bakezale

Fededün edo korpitz geinazale

Eretzean aldiz genozida pizle

Kiristien edo gorrien alde

Gizona da usteberezi hüme.

Egünko haurra biharko gizona,

Zonbaitek ez üken jakitatea

Utsütarzün honek gaizten zaurria,

Berpizten gerla, bere deiadarra,

Auzirik gabe ürratzen arima.

 

Arrapika

Giza eskübidek ez düe sekülan

Lekü handirik gure historian

Bakezaleak ere izan badira

Gerlakoak dütügü ohorean

Jeiki Cassin, Lüther King, Gandhi

Türmentean dügü berriz gizaldi

Agian gure jeiak zabaltüko mezüa

Bakoitxak orit etxek bakearen bidea!

 

Hamalaueko gerla zen isiltü

Odol mainüz gizonak ziren greütü

Miliuka haur behar üken lürpetü

Bi Hamarkada, ondokoa piztü

Ahatzerik ehoka, günüala goitü.

 

Igaran mentea, hilgarriena

Nolakoa dükegü oraikoa ?

Amerika, Afrika, Asia, Europa,

Ote, Testamentüko lau zaldünak ?

Ote, gizadiaren argizainak ?

Hitzak : B.Berrogain eta J-L. Aramburu.

Ahairea : Jean-Charles Sans.

xiberokobotzaekecoursmauleonXiberoan Euskaraz Bai Association pour la promotion du dialecte souletinEuskararen Erakunde Publikoa Office Public de la Langue BasqueEuskaltzaindia Académie basqueHerri alkargoaconseilgeneral

 

remerciements àiut