monzon

 

 

Edirengia

 

Lehen perediküa.

 

Jelkaldiak :

 

Satanak sü emaile.

 

1 - Eüskaraz ikasteko, baserriala.

 

Kanta I : Bai eüskarari.

 

2 - Aberriaren aldeko mitina, emaztegeiarekin.

 

3 - Ezteiak Maria Josefa Ganuzarekin (Aingürüak).

 

Kanta II : Amodioaren hatsa.

 

4 - Madrileko ganbaran depütatü.

 

5 - Militarrak altxatü direla. Eüskal gobernü bat eraiki nahi dü Agirrek,

 

armen erostera igorten dü Monzon (Barne ministroa da).

 

6 - Eibarreko güdüka : Eüskaldünak irabazle.

 

Kanta III : Itxaropena.

 

7 - Agirre eta Monzon gerlaren norabideaz elestan. Güdüka.

 

Eüskaldünek galdü.

 

Kanta IV : Zuri Eüskal Herria.

 

8 - Emaztearekin Ameriketan, Mexicon (Marseillatik abiatzen da

 

Alsina itsasuntzian)

 

9 - Iparraldealat horra dira.

 

10 - Artzainak Eüskal Herriko mendietan.

 

Kanta V : Bortüetan artzaina.

 

11 - Eüsko güdarostea desarmatü behar dü Leizaolak.

 

12 - Gobernütik hürrüntzen da Monzon,

 

Agirre-ri agurra.

 

Kanta VI : Batasuna.

 

13 - Agirre Lehendakaria hiltzen da Parisen 1960/III/22,

 

haren korpitza hartzen dü Monzonek etxen (Aingürüak).

 

14 - Antzerkigintzaz gazte multzo bati mintzo, Jean Hiriart-Urruty-k

 

deitürik, Garroko jauregian, 1960-ko abentüan.

 

15 - E.T.A-ko elibatekin Kordelieren karrikan.

 

Kanta VII : Itziar-en semea.

 

16 - Anai Artea Alkartea aita Larzabal eta Anjel Arregirekin.

 

17 - Burgoseko Auzia (1970/XII), garaile Eüskaldünak

 

(Etxabe, Larzabal eta Monzon-ekin).

 

Kanta VIII : Lepoan hartu.

 

18 - Gose oporra Baionako katedralan, 1971/V. Frantziako gobernuak

 

kanporatzen dütü Eüskaldünak (prefeta mezülari).

 

19 - Algortan hiltzen Txikia 1973/IV/19-an.

 

ETA-k ehaiten dü Carrero Blanco 1973/XII/20-an.

 

Kanta IX : Txikia.

 

20 - Franco hilik, Madrileko Türk emazteak 1975/XI/20an.

 

21 - Hegoaldera deitürik dira Telesforo eta Maria Josefa.

 

22 - Monzon berriz depütatü. Libertatearen ibilaldia Herri Egüna

 

1977/X/28 Arazuri mendian.Türkek üngüratürik preso ezarten düe.

 

23 - Popülüak hortara behartürik, Monzon libro üzten düe.

 

Kanta X : Irabazi dügü.

 

24 - Monzon Baionan hiltzen da 1981/III/9an.

 

Kanta XI : Monzonen azken otoitza.

 

Azken perediküa.

 

Kanta XII : Larraine, gure herria !

 

 

 

 

 

17

 

Lehen perediküa

 

1 - Agur bat beroa dügü

 

kantatzez nahi hedatü

 

Honat jin* zideen oroer                                       etorri

 

historia bat kontatü.

 

 

 

2 - Monzonen bizitzea da

 

egünko gei* berezia                                         gaia

 

Trajeria* honekilan                                           pastorala

 

ikertüz haren bizia.                                            (eta ez tragedia)

 

 

 

3 - Hau sortürik zen Bergaran

 

ikasi züen gazterik

 

Tolosa ondoan eüskara

 

arbasoen xendetarik.

 

 

 

4 - Haütatü züan Maria

 

emazte zoin berezia

 

Ekintzetan, nekezietan

 

lagüntza paregabea.

 

 

 

5 - Bere eüskaldün ideiak

 

goizik zütüan asmatü

 

Eta politika mailan

 

bere bidea haütatü.

 

 

 

6 - Eüskal Herriko bozketan*                                   bozkak : bozketak,

 

haütatürik ordezkari                                                    hauteskundeak

 

Izentatürik izan zen

 

barne ministro güdari.

 

 

 

7 - Gerla galdü bezain sarri*                                     laster

 

hürrün* ihes egin züan                                              urrunera, urrutira

 

Ameriketan zen hasi

 

antzerki idazlanetan.

 

 

 

8 - Geroztik iparraldean

 

Donibane Lohizunen

 

Et(a) Eüskal Herri barnean

 

goraki obra hedatzen.

 

 

 

9 - Anai Artea Alkartea

 

sortürik ihesliarren*                                                    iheslarientzat

 

Bere zonbait lagünekin

 

düe hanitx salbatüren.

 

 

 

10 - Prentsaurreko eta mitin

 

eginen dü hanitxetan

 

Gose oporra*, presoa                                                 gose greba

 

dirate ondoramenetan.

 

 

 

 

 

11 - Abertzale handietan

 

date* haren historia                                                     izanen da, izango da

 

Izan beita egiazko

 

eüskaldün zerbütxaria.

 

 

 

12 - Orai gitean goxoki

 

so-egile maitagarriak

 

Pastoral baten izadian*                                               munduan

 

sar lasaiki oro lotüak.

 

 

 

Satanak sü emaile

 

Jelki tiatre zolatik Lazkarro* eta Lozabi* satanak.

 

(Latza eta Listafina, liztor txikia)

 

Lazkarro

 

13 - Nontik horra* hiz Lozabi                                       heldu, etortzen

 

nahasbide ezaririk

 

Hegoaldeko bidetik

 

ala Xibero aldetik.

 

 

 

Lozabi

 

14 - Zure menpean nükezü

 

güdarier bühürtzeko*                                                    buru emateko

 

Poesiaz, antzerkiaz*                                                      teatroaz

 

behar bada trüfatzeko*.                                                 burlatzeko,

 

                                                                                           adarra jotzeko

 

 

 

Lazkarro

 

15 - Behar diagü nabarki*                                             klarki

 

izan süpizle gidari

 

Tilet* zonbait haütatürik                                                 zizta, ziztada

 

traputzak gure bazkari.

 

 

 

Lozabi

 

16 - Gizon pardeildünentako*                                      traste, piltzar

 

badit dantza egiteko

 

Altxa detzagün aztalak*                                                 orpoak, trakoiak

 

Pekü* sordei* ezarteko.                                                kalte tzarragoa,

 

                                                                                           gaiztoagoa, makurragoa

 

 

 

1. jelkaldia

 

Baserriala joaiten da Monzon bere eüskararen trebatzera.

 

Jelki Monzon, Aita, Ama, Isidro anaia, Lizardi, Amaia...

 

 

 

Isidro

 

17 - Zeren gü heben* ützirik                                                    hemen

 

joaiten hiz baserriala

 

Entelegatzen* ez diat                                                                ulertzen, konprenitzen

 

aitak et(a) amak bezala.

 

 

 

Monzon

 

18 - Ago bakean Bergaran

 

etxekoak* lagünt goxoki                                                            aita-amak, gurasoak

 

Nik behar diat emeki

 

eüskara hezi osoki.

 

 

 

Aita

 

19 - Arren* hola denaz gainen                                                beraz

 

abiloa* bihotz arin                                                                      habil, hoa

 

Gü botzik* gütükek beti                                                              pozik, kontent

 

harremanetan hirekin.

 

 

 

Ama

 

20 - Urkizun ene semea

 

badük arren* adiskide                                                                beraz

 

Eüskaldünak dira oro

 

egin etzak hire kide.

 

 

 

Lizardi

 

21 - Ni ere han bizi nüzü

 

haütatürik ber bidea

 

Agian ene lagüna

 

sari* dükek ber fedea.                                                                 laster, berehala

 

 

 

22 - Errepüblika horra da

 

non da eüskaldün gogoa

 

Behar da egün hedatü

 

heben abertzalegoa*.                                                                  patriota

 

 

 

Kanta I

 

Bai euskarari

 

 

 

Eta bai !, eta bai !

 

Nik euskarari bai (e)ta bai.

 

 

 

Uso* zuria, uso gorria                                                                    ürzo

 

Dantzan nabil* suaren gain...                                                      nabila, ibilten niz

 

Uso gorria, uso zuria,

 

Herriak euskarari bai !

 

Neure kabia* daukat garretan                                                     habia

 

Neure umeak, neure zain* !                                                         haidürü, beha

 

 

 

Nago odoletan garretan

 

Txinparta* gainetan.                                                                       txinka, pindarra

 

Neure umeak, neure zain...

 

Uso zuria aurkitu* dute                                                                   ediren, kausitü

 

Hotzak dardaraz* erd(i)hila...                                                         ikaraz

 

Uso gorria garretan dator

 

Euskal Herriaren bila*...                                                                  xerka

 

Uso zuria lehengoa duzu,

 

Uso gorria geroa...

 

Euskal Herritik uso bakar bat

 

Eguzki aldera doa...

 

 

 

Sanjuan loreek* usaina dute,                                                         liliek

 

Eta herriek arima...

 

Euskal Herria euskara barik*                                                         gabe

 

Irin gabeko ogia !

 

Euskal Herria euskara gabe,

 

Hegal gabeko usoa !

 

Uso gaztea airatu hadi

 

Eta eguzkiraino hoa !

 

Eta bai !, eta bai !

 

Nik euskarari bai (e)ta bai !

 

 

 

Eta bai !, eta bai !

 

Guk euskarari beti bai !

 

 

 

Hitzak : Telesforo Monzon

 

Ahairea : Herrikoa

 

 

 

 

 

2. jelkaldia

 

Aberriaren aldeko mitina.

 

Jelki Monzon, Maria Josefa emaztegeia, Miren, Usue,

 

Begoña, Terexa eta Ajuriagerra, alderdiko bürüzagia.

 

 

 

Maria Josefa

 

23 - JEL alderdian sartürik

 

Eüskadiko buru batzar*                                               biltzar

 

Eta laster depütatü

 

badüzü indar non ezar.

 

 

 

24 - Emazte güzientako

 

balükezü egiteko

 

Eta prefosta* ere bai                                                   jakina, bistan dena

 

Eüskaldünen laüdatzeko.

 

 

 

Monzon

 

25 - So egizü* üngürüan                                             begira(tu)

 

herriaren zerbütxüan

 

Bagira hanitx bidean

 

abertzaletarzünean.

 

 

 

26 - Bena bestalde zuretzat

 

ene bihotza zitazüt

 

Aldikal* süaz beztitü                                                      aldiro, aldi oro(z)

 

egün aitortzen dereizüt.

 

 

 

Maria Josefa

 

27 - Beti plazer handia dit

 

nik ere zure ondoan

 

Zü ezagütüz geroztik

 

amodioa düt gogoan.

 

 

 

Andoni

 

28 - Zoinen eijer* amodioa                                           pollit

 

hitzik gabe begietan

 

Plazer düt züen ikustez

 

gaineala ber bideetan.

 

 

 

Ajuriagerra

 

29 - Algarrekilan xedeak

 

hola dira egingarri

 

Emaztea gizonaren

 

zonbat ordüz altxagarri.

 

 

 

30 - Bena bizi dük jentea

 

tenore lazgarrietan

 

Behar diagü plantatü

 

irabazi bai bozketan*.                                                      bozketak, hauteskundeak

 

 

 

 

 

 

 

3. jelkaldia

 

Monzonen ezteiak, Maria Josefa Ganuzarekin.

 

Jelki Monzon, Maria Josefa, auzapeza eta Monzonen

 

lagünak. Erditik apeza eta aingürüak.

 

 

 

Auzapeza

 

31 - Egün gira plazerekin

 

bi bihotzen jüntatzera

 

Heltü* oro algarrekin                                                            arribatu, ailegatu, iritsi

 

hau beita biltzar ederra.

 

 

 

Apeza

 

32 - Maria Josefa Ganuza, hartü nahi düzüa esposetako,

 

Telesforo Monzon, hortxe dena ?

 

 

 

Maria Josefa

 

33 - Bai.

 

 

 

Apeza

 

34 - Eta zük Telesforo Monzon, hartü nahi düzüa

 

esposatako Maria Josefa Ganuza, heben dügüna ?

 

 

 

Monzon

 

35 - Bai.

 

 

 

Apezak (benedika)

 

36 - Jinkoak eman deizüe

 

amodioa, fedea

 

Ez desegin deüserengatik

 

gure legea eliza.

 

 

 

Aingürüak

 

37 - Egün zidee* ezkontürik                                                                      zarete, zaudete

 

Jinkoaren aitzinean

 

Hor lagün eta lankide

 

borrokarien bidean.

 

 

 

38 - Bizia lüze dateke

 

beharko norabidetü

 

Ertza* eder ikusteko                                                                                     bazterra, hegia

 

algarri beti fidatü.

 

 

 

 

 

Kanta II

 

Amodioaren hatsa

 

 

 

Igaraiten denean, bi jenten artean                                                       buru eman,

 

Ez da behar bühürtü*, holako denean                                                 aurka egin

 

Aspaldian gogoan, edo ühülgüan*                                                      durunda, trumoia

 

Heltzen zaikü oroer, bihotzen barnean.

 

 

 

Amodioan oreka, hauskor artetarik

 

Hartzen dü zonbaitetan, molde orotarik

 

Ordüan egon azkar*, ez ützi arterik                                                       indartu

 

Hola beita egiten, bizi bat ederrik.

 

 

 

Amodio goxoa, zoiñen miresgarri

 

Batean solasbide, bestean pizgarri

 

Aize gorri bai xuri, beti sendigarri

 

Ausarki* dü etxeki, esposer lokarri.                                                      joriki, nasaiki,

 

                                                                                                                     ugari

 

Arrapika

 

Amodioaren hatsa, heltzen da isilik

 

Haren hegalaren pean, ez üken axolik

 

Mendre ala pare gabe, ez da haütatürik

 

Alta zahar edo gazte, denak aldatürik.

 

 

 

Hitzak : Jean Bordaxar

 

Ahairea : Jean-Louis Aramburu

 

 

 

 

 

4. jelkaldia

 

Monzon, Madrileko parlamentüan depütatü, beste gazte

 

zonbaitekin. Kiristien aldetik, jelki eüskaldün depütatüak.

 

Türken aldetik, espaiñolak eta horien lagünak Doña Zorri,

 

Doña Zozo, Doña Usain, Doña Ttonttor, Doña Sabelkoi.

 

 

 

Monzon

 

39 - Eüskal Herriak goraki

 

erakutsi dü bozketan

 

Autonomia dü nahi

 

geroa hartüz esküetan.

 

 

 

Don Justo

 

40 - Badakiagü oroek

 

probintzia güzietan

 

Gei düzüela berriz jarri

 

hori nahaskerietan.

 

 

 

Agirre

 

41 - Hegoaldeko indarra

 

eraiki behar dügüla

 

Popülüaren galtoa*                                                                            eskaria

 

ez düt ahazten seküla.

 

 

 

Don Astolarri

 

42 - Eüskaldüna lanjerosa* arriskutsua

 

emaiten dü arrenküra

 

Beti danik gure traba

 

hedatzen beitü gezürra.

 

 

 

Irujo

 

43 - Zer den egün züen lotsa*                                                         beldurra

 

askitan ikusi dügü

 

Eta züer üztartzeko

 

ez girate aski bürüngürü*.                                                                zorabiatuak

 

 

 

Don Kasko

 

44 - Erresumaren* honetan                                                             Estatua,

 

har dezagün Nafarroa                                                                        batzuetan erreinua

 

Eta ikusiren dügü

 

eüskaldün ahoberoa.

 

 

 

Kiristien aldetik badoatza eüskaldün depütatüak,

 

türken aldetik espaiñolak.

 

 

 

5. jelkaldia

 

Militarrak altxatü direla, Eüskal gobernü bat eraikitzen dü Agirrek,

 

armen erostera igorten dü Monzon gerla hüllan beita.

 

Jelki Agirre, Leizaola, Irujo eta Eüskaldün zonbait.

 

.

 

Agirre

 

45 - Eüskadiko Lehendakari

 

Bozken* bidez haütatürik                                                 bozketen

 

Orai behar düt altxatü

 

gobernü bat bertan txütik.

 

 

 

46 - Gerla zibila beitügü

 

behar diagü armatü

 

Monzon abiloa* zale                                                          habil, hoa

 

erosle haigü haütatü.

 

 

 

Monzon

 

47 - Banoazü orai bertan*                                               berehala

 

Europa düt kurritüko

 

Ertzaintza* bat airatürik                                                     euskal polizia

 

heben züen zerbütxüko.

 

 

 

Leizaola

 

48 - Frankistak dira hüllantzen*                                       hurbiltzen

 

behar dügü Gipuzkoa

 

Ifernütik begiratü

 

zaintüz eüskaldün gogoa.

 

 

 

Irujo

 

49 - Bizkaiko gazteria

 

Date* bihar güdaria                                                           izanen da, izango da

 

Altxa dezagün armada

 

segitzez Lehendakaria.

 

 

 

6. jelkaldia

 

Eibarreko güdüka 1936-eko setemerez, armak heltzen itsasotik.

 

Jelki eüskal güdariak : Monzon, Agirre, Urreztieta, Beldarrain,

 

Rezola, Irujo, Leizaola, Pikaza..

 

 

 

Monzon

 

50 - Itsasotik heltzen zaikü

 

Lezo de Urreztieta

 

Nik erosi* armekilan                                                           erosiriko

 

har detzagün esküetan.

 

 

 

Agirre

 

51 - Lehen beno lehen dütügü

 

horik oro karreiatü

 

Eibarren ekürüarazi*                                                             geldiarazi

 

otso beltzak kanporatü.

 

 

 

Pikaza

 

52 - Ni aldiz Ertzaintzarekin

 

banoazü Bilborano

 

Konpainia bat hartzen düt

 

güdarien lagüntzeko.

 

 

 

Beldarrain

 

53 - Orai lürreko armada

 

ontsa dügü antolatü

 

Goratü behar düt Lezo

 

harek beitü baldintzatü.

 

 

 

Rezola

 

54 - Aski badit bülegoan

 

eginik lan itzalpean

 

Italiano, aleman

 

ezar ditzagün kanpoan.

 

 

 

Leizaola

 

55 - Lürrean eta zelüan

 

faxistarren alkargoa

 

Behar dügü beheratü

 

eta garaitü otsoa.

 

 

 

Jelki, Türken aldedik : Mola bere soldadoekin, Alemananak

 

Schmidt eta Wandel eta Italiano zonbait.

 

 

 

Mola

 

56 - Egün heziren zütüegü

 

ontsa lagüntürik gira

 

Suntsitürik beitateke

 

Eüskaldünen aberria.

 

 

 

Schmidt

 

57 - Gure hegazkin arinak

 

dira zure zerbütxüko

 

Bonba tornü* bat barnean orgatara,                                                  gurditara

 

aisa dügü hedatüko.

 

 

 

Güdüka.

 

Schmidt eta Wandel hilik.

 

Eüskaldünak garaile. Frankisteak ihes Türken aldetik.

 

 

 

Irujo

 

58 - Etsaia gibel* hasi dük                                                                  gibelera, atzera

 

agian beita düdatü ?

 

Beste güdükarik badate

 

behar dükeagü prestatü.

 

 

 

Monzon

 

59 - Popülüa ari zaikü

 

presoneren porrokatzen*                                                                     xekatzen

 

Ekürüarazi behar diat

 

ez beitüe gogozkatzen.

 

 

 

Agirre

 

60 - Ehüneta lauetan hogei

 

hilik ezin ekürüarazian

 

Egin ditzegün ordari

 

ehortzetak agerian.

 

 

 

Kanta III

 

Itxaropena

 

Itxaropena* eder, haurraren begian                                                    esperantza

 

Egoiten balinbada, haren bizitzean

 

Zure itxura argi, gaühaldi beltzean

 

Ezaxol zirateke, beti bihotzean.

 

 

 

Esperantxaren garra, batean desbardina

 

Goiz edo berant zira, bai dolore mina

 

Esküak apaltürik, gogoan jakina

 

Bena zer egin behar, goatzan aitzina.

 

 

 

Gizon ala emazte, ber itxaropena

 

Amets baten izarra, hori da ororena

 

Zü zira ederrena, gaü eta egüna

 

Bakoitxari eskentzez, gogoan dügüna.

 

 

 

Arrapika

 

Itxaropena beti, behar da ospatü

 

Zühainaren erroak, barnatik lantatü

 

Eüskaldün izateko, zütügü haütatü

 

Gogoa zurekilan, gira abiatü.

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Jean Bordaxar

 

5

 

 

 

7. jelkaldia

 

Eüskadiko bürüzagiak eta güdariak gerlaren norabideaz elestan.

 

Jelki Agirre, Leizaola, Monzon, Beldarrain, Castet, Irujo, Ajuriagerra.

 

 

 

Agirre

 

61 - Ixterbegia* orotarik                                                       etsaia

 

orai heltzen ari zaikü

 

Ihesbiderik ez dügü

 

behar dügüa etsitü ?

 

 

 

Monzon

 

62 - Eibar, Durango, Elgetan

 

gure hilen omenetan

 

Ez dezagün ützi ere

 

Bilbo haien esküetan.

 

 

 

Leizaola

 

63 - Egün Bilboko karrika

 

etxeki behar dügüla

 

Hori da ene xedea

 

haien menpean seküla.

 

 

 

64 - Heben diren presonerak

 

lagüntüko dütüagü

 

Lekü segür batetara

 

ez da behar mendekatü.

 

 

 

Jelki Mola, Mancini, Beato, Biagio eta soldadoak. Güdüka.

 

Mola hilik eta Castet komandanta. Eüskaldün bürüzagiak

 

ihes, egon Ajuriagerra eta Mancini, soldadoekin.

 

 

 

Ajuriagerra

 

65 - Bilbo galdü bezain sarri*                                                                   laster

 

Agitü* niz ordezkari gertatu

 

Enetako da kargüa

 

izateko tratülari.

 

 

 

66 - Armak pausatzen dütügü

 

segürtatüz larderia

 

Nahi dizügü halere

 

presoneren ohorea.

 

 

 

Mancini

 

67 - Gerla galdürik düzüe

 

baldintza* xüxenak dira                                                                                   kondizione

 

Hartzen düt erabakia

 

eta hortan ba(ra)tzen gira.

 

61

 

 

 

Kanta IV

 

Zuri Eüskal Herria

 

 

 

Nork ikusi dü, goiz azkorrian, leinürü* paregabetan                                   distira

 

Nork ezarri dü, besten menpean , betikoz dolü batetan

 

Bere legeak eta foruak, galdürik gaü zabaletan

 

Eüskal Herria, bere jentea, egün pena handietan.

 

 

 

Gure bihotzez eta begiez, zütügü beti miratü*                                              miretsi

 

Paregabeko izar berezi, kantüz ere izentatü

 

Bena etsaiak egün zanpatü, dolürik gabe zapatü

 

Ikusi gabe, argiñabarra, behar düzü akabatü.

 

 

 

Arrapika

 

Hebenko lürraldea, beitzen lotsagarri*                                                        beldurgarri

 

Joan behartü zaikü, ützirik lokarri

 

Bena egonen gira betikoz güdari.

 

Zuri Eüskal Herria, lotürik egarri.

 

 

 

Hitzak : Jean Bordaxar

 

Ahairea : Niko Etxart

 

 

 

8. jelkaldia

 

Eüskal Herritik joan behar dü Monzonek, bere emaztearekin.

 

Jelki Monzon eta Maria Josefa.

 

 

 

Maria Josefa

 

68 - Lehen beno lehen dügü

 

behar orai abiatü

 

Franco-ren esküpeetan

 

ez beita behar baratü*.                                                       gelditu, egon

 

 

 

69 - Donibane Lohizüne

 

behar dizügü haütatü

 

Ezagützen dit etxe bat

 

behar beitügü gordatü.

 

 

 

Monzon

 

70 - Ez girateke gorderik

 

Frantzian beit(a) alemana

 

Egün güziez ondoan

 

goatzan Ameriketara.

 

 

 

Maria Josefa

 

71 - Marseillatik abiatüren

 

gira itsasuntziarekin

 

Mexicon egonen gira

 

beste lagün zonbaitekin.

 

 

 

9. jelkaldia

 

Monzon, bere emaztearekin, horra da Ameriketatik 1946-an, gerla

 

Europan ürrentü bezain sarri. Donibane Lohizünen egonen dira,

 

harremanetan sartzen dira Begiraleak taldearekin.

 

Jelki Monzon eta Maria Josefa, Gaxuxa, Maider, Dominika, Usue,

 

Terexa, Maitena, Begiraleak taldekoak eta Larzabal apeza.

 

 

 

Monzon

 

72 - Züen agurtzera nüzü

 

egün horra plazerekin

 

Jakinik antzerkietan

 

ahal badela zer egin.

 

 

 

Larzabal

 

73 - Guretako ohorea

 

zure heben ükeitea

 

Aisa dizügü eginen

 

zerbait ikusgei haütüa*.                                                             hautuzkoa, bikaina

 

 

 

Gaxuxa

 

74 - Entzün dit Ameriketan

 

ere idatzi düzüla

 

Antzerki bat edo biga

 

egia hori hon deizüla ?

 

 

 

Dominika

 

75 - Nik badakit besten ganik

 

egin düzüla kantore

 

Eman ezagüzü otoi

 

Gaur entzüteko fabore.

 

 

 

Maider

 

76 - Audela* ments badizügü                                                      gaineala, gainera

 

gure taldean arizale

 

Aisa emanen deiküzü

 

dritxoa* oroer zalhe.                                                                       ditxoa, zirtoa

 

 

 

Maria Josefa

 

77 - Nik uste dit Telesforo

 

"lau kantari eta txori bat"

 

Horiekilan emaiteko

 

izan ahal lizate bat.

 

 

 

Monzon

 

78 - Ikusten dit ez düdala

 

orai mintzatü beharrik

 

Ordüan dütüt gogo honez

 

züekilan hartüko kargüak.

 

 

 

10. jelkaldia

 

Jelki artzainak, 1946-eko üztailan, bortüko bazkalekü batetan.

 

 

 

Battitta

 

79 - Eüskal Herriko mendia

 

bedatsean zoin berdea

 

Gogoan aldiz artzainak

 

bere aberri maitea.

 

 

 

Antoni

 

80 - Hortxe diaigü gure lürra

 

alde batetik faxisma

 

Bestetik lagüntzalea

 

horren esküetan arma.

 

 

 

Mattin

 

81 - Iratzar hadi lagüna

 

Heltü* dük libertatea                                                                              arribatü, iritsi

 

Frantzian bai Espainian

 

orai beitügü bakea.

 

 

 

Johane

 

82 - Goatzan arren* kantatzera                                                             beraz

 

Ahüzkiko ütürriala

 

Antsiaren* ohiltzeko                                                                                arrangura, kezka

 

ahal bezain berehala.

 

 

 

 

 

Kanta V

 

Bortüetan artzaina

 

 

 

Bortüetan artzaina, bedatsean ageri

 

Ardi saldoarekin, han dü bizigarri

 

Lagün zonbaitekilan, hartürik lokarri

 

Eüskal Herri orotan beita maitagarri.

 

 

 

Botzik egoiten bada, bortüan berbera

 

Ezagützen ere dü, hanko goi behera

 

Haro* gaitza denean, ardien biltzera aroa

 

Eta ments badelarik, baxen* ikertzera.                                                     amildegia,

 

                                                                                                                          erroitza

 

 

 

Beti danik badaki, zer den batarzüna

 

Ardane, Nabolegi, ber alkartarzüna

 

Lürralde güzietan, ber anaitarzüna

 

Artzaina bortüetan, zer handitarzüna.

 

 

 

Arrapika

 

Bortüetan artzaina, behar da aipatü

 

Herria maite beitü, harek dü moldatü

 

Arbasoen indarra, ere ohoratü

 

Süharki gure lürra, betiko laüdatü.

 

 

 

Hitzak : Jean Bordaxar

 

Ahairea : Robert Larrandaburu

 

73

 

 

 

11. jelkaldia

 

Eüsko güdaroztea desarmatü behar dü Leizaolak.

 

Jelki Leizaola, Ordoki eta güdariak.

 

 

 

Leizaola

 

83 - Berri txarra behar deizüet

 

zorigaitzez jakinarazi

 

Desarmatü behar dela

 

armada hel bezain sarri*.                                                        laster

 

 

 

Ordoki

 

84 - Frantzian gerla eginik

 

güdüka bat irabazirik

 

Ordai deüsere ez dizügü

 

ükenen horien eskütik?

 

 

 

Leizaola

 

85 - Ikustaterik* ez düe                                                           begirunea,

 

Frantzian eta mündüan                                                          esker ona

 

Amerikak ützi gütü

 

jarriz Francoren aldean.

 

 

 

Ordoki

 

86 - Eüskal Herriko mendian

 

prestik dira batailuak

 

Zer erran behar deiegü

 

horik orotan hedatüak ?

 

 

 

Leizaola

 

87 - Bürüaz beste egite

 

lükek Francori lotzea

 

Lagüngoa gabetarik

 

ezinezko dük leizea.

 

 

 

88 - Deitü behar dütük oro

 

gobernüaren izenean

 

Ez dük best(e) elkibiderik*                                                       aterabiderik

 

egoera ahül hontan.

 

 

 

12. jelkaldia

 

Gobernütik hürrüntzen da Monzon, erakustez bere

 

ezadostarzüna Lehendakariari. Jelki Agirre eta Monzon.

 

 

 

Monzon

 

89 - Agur Lehendakari jauna

 

atzoko gazte lagüna

 

Egün deiat aipatüko

 

ene gogoan düdana.

 

 

 

90 - Enetako gobernüa

 

gaur dük sütondo xokoan

 

Eta eüskaldün jentea

 

etsaiaren üztarrian.

 

 

 

91 - Eüskararen ikaskuntza

 

eta ondare güzia

 

Orai galtzen ari dira

 

zinez ahalkegarria.

 

 

 

Agirre

 

92 - Eüskadiren altxatzeko

 

behar dük entelegatü

 

Eüropan demokrazia

 

nahi dügüla lantatü.

 

 

 

93 - Audela Errepüblika

 

arrajinen dük Espainian

 

Enetako harekilan

 

egin behar diagü lan.

 

 

 

Monzon

 

94 - Enetako ez dük hola

 

behin ere salbatüko

 

Horrengatik hürrüntzen nük

 

Eüskadiren bermatzeko.

 

 

 

Kanta VI

 

Batasuna

 

 

 

Aupa gizona, jaiki mutil !

 

Atzar emazte (e)ta neskatil !

 

Borrokarako dei eginez

 

Irrintzi bat dabil !

 

Euskal Herria diagu zai,*                                                           zain

 

Presoak* eta hilak ere bai !                                                       presonerak

 

Abertzale izan ezkero* gaur,                                                       izanez geroz

 

Gauden denok anai !

 

Borrokari, luza zaidak eskua !

 

Huna hemen nerea zabalik !

 

Euskaldunok banan-banan* hiltzea,                                        bederazka

 

Otso beltzak ez dik beste nahirik !

 

Euskadiren alde

 

loturik bagare,

 

Goaz borrokara !

 

Nagusituko bai gare !

 

Gerokoak geroko utzi !

 

Gaur herriak ziok :

 

Nahi diat bizi !

 

 

 

Otso beltza gauaren gauaz heldu,

 

Artzainak zebiltzala kalakan...

 

Goizean goiz, odolez gorrituak

 

Hamaika ardi hilak belarditan...

 

Artzain kalakari,

 

Atsoa dirudi,

 

Har makilak eskuan

 

Eta lotu etsaiari !

 

Anaien aurka* ez habila !                                                  aitzi, kontra

 

Otso beltzarentzat atxik makila !

 

Agur agur ! Ander(e) askatasuna !*                                 libertatea

 

Agur agur ! biharko Euskadi

 

"Eguzkitan dantzatuko gaituzu"

 

Errana diot maiteñoari !

 

Besoak loturik,

 

Ez dugu pestarik,

 

Nola dantzatuko

 

Biok belaunikaturik ?

 

Lehenik urratu katea*,                                                       kateña

 

Gero libro izanen dantza egitea.

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Telesforo Monzon

 

 

 

13. jelkaldia

 

Agirre Lehendakaria hil da Parisen 1960ko martxoaren 22an.

 

Jelki Maria Josefa eta Telesforo. Kanpotik horra zaie Irala,

 

Lehendakariaren idazkari nausia.

 

 

 

Irala

 

95 - Berri gaixtoz horra nüzü

 

Agirre zentü ziküzü

 

Lehendakari berria

 

Leizaola dikezügü.

 

 

 

Monzon

 

96 - Gizona, harritzen naizü

 

nolaz ote da posible ?

 

Eri* zenik ez dit entzün,                                                          gaxorik

 

Azkarra* züzün Agirre!                                                            indartsua

 

 

 

Irala

 

97 - Arrenkürek* higatürik                                                      kezka

 

gaizkitü da bihotzetik

 

Eta denbora gütiñiz

 

baratü* hatsa galdürik.                                                           gelditu, egon

 

 

 

98 - Haren azken nahia da

 

Donibanen pausatzea

 

Nola ikusten düzüe

 

ehortzeten plantatzea ?

 

 

 

Maria Josefa

 

99 - Elizalako bidean

 

etxe hau harena date*                                                           izanen da, izango da

 

Eta jentetze güziak

 

heben bisita dezake.

 

 

 

Monzon

 

100 - Parropia (e)ta herriko

 

bürüzagi jaunekilan

 

Behar dena eginen düt

 

ohoreak üken ditzan.

 

 

 

Irala

 

101 - Zinez eskertzen zütüet

 

adiskide hoberenak

 

Politikaren gainetik

 

oro hartzen gütü penak.

 

 

 

Jelki korpitza, Mgr Mathieu Akizeko apezküpü hazpandarra, apezak

 

eta aingürüak. Jelki Leizaola eta beste bürüzagiak, Fidela eta beste.

 

 

 

Mgr Mathieu

 

102 - Egün joan zaikü beraz

 

heben borrokatü eta

 

Deitürik Jinkoak bere

 

zelüetako alorreta(ra).

 

103 - Eüskal Herriarentako

 

eman dü bere bizia

 

Horren gatik ere orai

 

üken dezala zelüa.

 

 

 

Aingürüak

 

104 - Ezagütü düzü pena,

 

gerla eta franko neke

 

Zelüko Jinkoarekin

 

har ezazü otoi bake.

 

 

 

105 - Zure bizia llabür zen

 

bena izan da betea

 

Bihar ikusiren düzü

 

zure lürra salbatüa.

 

 

 

"Gerlaz" dantza, Agirre eta güdarien omenez.

 

 

 

14. jelkaldia

 

Ikastaldia Garroko Jauregian 1960-ko abentüan, Jean Hiriart-Urruty

 

apezak deitürik. Jelki Hiriart-Urruty apeza, Eüskaldün gazteriako

 

Joana, Maite, Henri, Daniel, Maritxu eta beste gazte zonbait.

 

 

 

Hiriart-Urruty apeza

 

106 - Egün gurekilan dügü

 

Telesforo Monzon jauna

 

Antzerkigile, poeta,

 

ihardesle ezagüna.

 

 

 

Monzon

 

107 - Antzerkia*, poesia                                                                 teatroa

 

zoinen diren miragarri

 

Bizitzea hola beita

 

gabezia harrigarri.

 

 

 

Henri

 

108 - Zure idazlana dügü

 

beti danik amiatü

 

Indar emaiten osoki

 

nahi nüke ohoratü.

 

 

 

Maritxu

 

109 - Talentüz beterik zira

 

kantü ederren hontzeko

 

Gogo honez nüzü beti

 

prestik horier behatzeko.

 

 

 

Joana

 

110 - Badakigü aberria

 

düzüla lehentarzüna

 

Aipa izagüzü otoi

 

nola egin batarzüna.

 

 

 

Monzon

 

111 - Aberria, batarzüna

 

Herriaren hontarzüna

 

Egün oroz behar üken

 

gogoan alkartarzüna.

 

 

 

Maite

 

112 - Iparraldean behar da

 

giro berri bat moldatü

 

Eüskaldünak aküilatü

 

jentartea bai aldatü*.                                                             kanbiarazi

 

 

 

Monzon

 

113 - Ikusten düt gazteria

 

kartsü dela heben ere

 

Plazer düt hola ikustez

 

geroko date fabore.

 

 

 

15. jelkaldia

 

ETA-ko elibatekin, Kordelieren karrikan.

 

Jelki Monzon, Iñaki, Xabier, Joseba, Pantxika, Itziar, Semea, Maddi.

 

 

 

Iñaki

 

114 - Agur Telesforo Jauna

 

ikusi düzü güdüka

 

Gük aldiz orai gorderik

 

egiten dügü borroka.

 

 

 

Andoni

 

115 - Ezinezko zapatzeaz

 

gira ahoak tapatürik

 

Orotan da polizia

 

armaz ere kargatürik.

 

 

 

Pantxika

 

116 - Ehünka düe zehatü*                                                           zanpatu

 

abertzale (e)ta langile

 

Demokraziarik gabe

 

diktatüra beita jabe.

 

 

 

Monzon

 

117 - Ikusten diat maleruski

 

zertan den gure Herria

 

Askatü* behar da bihar                                                                  libratu

 

horrez gure aberria.

 

 

 

Xabier

 

118 - Hanitx lagün badirade

 

heben presontegietan

 

Oinazkatürik gogorki

 

egartezin gogoetan.

 

 

 

119 - Bortizkeria dateke

 

bihar gure epaikari

 

Libertatearen alde

 

etsaia dezagün bahi.

 

 

 

 

 

Kanta VII

 

Itziar-en semea

 

 

 

Itziar-en semeak

 

Ez du laguna salatzen...

 

Eta zakurren aurrean*,                                                                             aitzinean

 

Tinko ta isilik egoiten.

 

 

 

Itziar-en semea, hori duk mutila !

 

Nihor salatu baino nahiago du hila...

 

Harro* egon litake Maddi neskatila,                                                       fier, burgoi

 

Ezpetxetik* jali (e)ta joanen zaio bila !                                                    presontegia

 

Maddi neskatila, hori dun mutila !

 

Nihor salatu baino nahiago du hila !

 

"Haurra, zer egin haute holan agertzeko ?

 

- Ama, jo egin naute mintza arazteko !

 

- Izenik eman al duk ? Esantzak* egia !                                                erran

 

- Ez ama, ez dut eman ! Jalgi naiz garbia !

 

- Jalgi haiz garbia ?

 

- Bai ama, egia !"

 

(E)ta amak eskaini zion klabelin* gorria...                                             krabelina,

 

                                                                                                                       julufraia

 

 

 

Zazpi gizon nituen joka inguruan...

 

Makilaz hartu naute ostikoz lurrean...

 

Baina nik ez dut eman lagunen izenik !

 

(E)ta hantxen gelditu dira fitsik jakin barik* !                                          gabe

 

Lagunen izenik ez baitut eman nik...

 

(E)ta hantxen gelditu dira fitsik jakin barik !

 

 

 

Lau aldiz sartu naute urean burua...

 

Zangotik euki* naute zintzilikatua...                                                          eduki, atxiki

 

Baina nik ez dut eman lagunen izenik !

 

(E)ta hantxe gelditu dira fitsik jakin barik !

 

Zangotik zintzilik, ni beti isilik !

 

(E)ta hantxen gelditu dira fitsik jakin barik !

 

 

 

Izerdia (e)ta odola burutik behera...

 

Ezpainak urratu (e)ta azazkalak atera...

 

Baina nik ez dut eman lagunen izenik,

 

Ta hantxen gelditu dira fitsik jakin barik !

 

Odolez beterik, ni beti isilik !

 

(E)ta hantxen gelditu dira fitsik jakin barik !

 

 

 

Itziar-en semeak

 

Ez du laguna salatzen...

 

Eta zakurren aurrean*,                                                                      aitzinean

 

Tinko (e)ta isilik egoiten...

 

Ezpetxerat igorri dute,

 

Amak ez du ezagutu...

 

(E)ta Maddik, polliki polliki,

 

Eman diozka bi musu...

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Telesforo Monzon

 

103

 

 

 

16. jelkaldia

 

Anai Artea alkartea eraikitzen da 1969-urtean, iheslarier heltüra

 

egiteko. Jelki Aita Larzabal eta Arregi, Fagoaga bedezia eta Monzon.

 

 

 

Monzon

 

120 - Bada hanitx borrokari

 

hegoaldean bilatürik

 

Behar dügü zerbait egin

 

balin bada batarzünik.

 

 

 

121 - Alkarte bat sor dezagün

 

iheslarien hartzeko

 

Lana eta segürantxa

 

horier heben eskentzeko.

 

 

 

Aita Larzabal

 

122 - Etxalte bat ikusten düt

 

Donibane Lohizünen

 

Holaz hegatz* bat dükegü                                                                       teilatua

 

Orai danik behardünen.

 

 

 

Aita Arregi

 

123 - Ni bezala lagün franko

 

badira ihes joanik

 

Emanen deiküe orai

 

lagüngoa bihotzetik.

 

 

 

Fagoaga

 

124 - Nik ere parte hartzen düt

 

alkartearen lanetan

 

Bedeziaren* beharra                                                                                 medikua,

 

beitate zorigaitzetan.                                                                                  sendagilea

 

 

 

17. jelkaldia

 

Burgoseko auzia, 16 Eüskaldünentako, 1970-ko abentüan.

 

Ber denboran, Donostiako aleman kontsüla ETAk hartzen dü.

 

Jelki Monzon, Aita Larzabal eta Etxabe.

 

 

 

Etxabe

 

125 - Bihar bertan den auziaz

 

erran behar da berria

 

ETAk hartürik dela

 

Donostiako Beilh kontsüla.

 

 

 

126 - Burgoseko adiskideen

 

zortea ikusi eta

 

Haren bizia dateke

 

Eüskaldünen bermegoa.

 

 

 

Aita Larzabal

 

127 - Behar dügü arrunt* erran                                                     berehala

 

elkarrizketa egitez

 

Mündüko berrikarier

 

alkartearen hots bidez.

 

 

 

Monzon

 

128 - Banoazü erraitera

 

hel ditean guregana

 

Aipa dezegün halaber

 

presoneren izatea.

 

 

 

Hiruak badoatza kanpo. Jelki Onaindia, Izko, beste hamalau lagün

 

eta Franco, espainol militar auzitegikoekin (guardak).

 

107

 

Franco

 

129 - Manzanas eho* düzüe                                                            hil, erail

 

terroristak beitzidie

 

Holako tzarkeriekin

 

hiltzea merexi düzüe.

 

 

 

130 - Eüskaldün abertzalegoa

 

Erauzle* baizik ez beita                                                                     iraultzaile

 

Mündüari behar dügü

 

erakutsi eztabada.

 

Auzitegiko presidenta

 

 

 

131 - Audela* Iruñan ere                                                                  gaineala,

 

sartü dira presontegi(a)n                                                                 gainera

 

Esküak armaz beterik

 

zer behar da horier egin?

 

 

 

Izko

 

132 - Ez gira gü ehaileak*                                                               hiltzaileak,

 

nahi günüan libratü                                                                           eraileak

 

Arantxa gure lagüna

 

hau beitzünüen zerratü*.                                                                   hetsi, itxi

 

 

 

Auzitegiko presidenta

 

133 - Isilik egon ziteie

 

nahastiar ezinagoak

 

Zer da züen helbürüa*                                                                       xedea, jomuga

 

Eüskaldün bürü beroak.

 

 

 

Onaindia

 

134 - Nahi dügü Eüskadi bat

 

sozialista eta libro...

 

 

 

Auzitegiko presidenta

 

135 - Ago isilik ertzoa

 

armak eraiki armada...

 

 

 

Onaindia

 

136 - Gora Espainiako langileak

 

Gora Euskadi Askatuta*...                                                                            libraturik

 

Presonerek kantatzen

 

Eusko gudariak gera

 

Euskadi askatzeko

 

Gerturik* daukagu odola                                                                               prestik

 

Bere aldez emateko.

 

Irrintzi bat entzun da

 

Mendi tontorrean* :                                                                                         tüntür, hegi,

 

Goazen gudari danok                                                                                    kasko

 

Ikurriñen* atzean !                                                                                          bandera

 

 

 

Kanpo eramaiten dütüe garda zibilek eüskaldün presonerak,

 

baratzen dira Franco eta auzitegiko presidenta.

 

 

 

Auzitegiko presidenta

 

137 - Bederatzü ehaiteko*                                                              hil, erail

 

besteak aldiz presoner

 

Azkenekoz hori dükegü

 

eskentzeko Eüskaldüner.

 

 

 

Franco

 

138 - Kontsüla libratü düe

 

mündüa zaikü mintzatü

 

Presoner ditiat üzten

 

hori diat egün finkatü.

 

 

 

Kanta VIII

 

Lepoan hartu

 

 

 

Lepoan hartu (e)ta segi aurrera*,                                                         aitzina

 

Lepoan hartu (e)ta segi aurrera.

 

 

 

Gazte bat lurrean aurkitu* dugu                                                             ediren, kausitü

 

Lore gorriz beterik kolkoa

 

Burdinen artetik ihesi dator

 

Euskal gazteriaren oihua.

 

Mutilak, eskuak elkar gurutza

 

Ekin (e)ta bultza*                                                                                       bulka, pusa

 

Denak batera,

 

Bidean anaia erortzen bazaik

 

Lepoan hartu (e)ta segi aurrera !

 

La-la-ra...

 

 

 

Ez dugu beldurrik,

 

Ez dugu lotsarik

 

Nor geran,

 

Zer geran,

 

Aitortzeko.

 

Ez gaituk lapurrak*                                                                                     ohoinak

 

Ez eta zakurrak

 

Kataiaz* loturik ibiltzeko                                                                             kateaz, kateñaz

 

Gizonak bagera

 

Jo zagun aurrera,

 

Gure herriaren jabe egin arte,

 

Askatasunaren hegal azpian

 

Kabia* egiten ohituak gare,                                                                        habia

 

Ibiltzen aspaldi ikasia dugu

 

Otsoak eskutik hartu gabe.

 

La-la-ra...

 

 

 

Arrotzek ezpataz hil nahi banaute

 

Izituko gaituztelakoan.

 

Zutitu (e)ta euskeraz mintzatuko naiz

 

Nere hiltzailearen aurrean.

 

Mutilak, ez gero nigarrik egin

 

Erortzen banaiz

 

Gau ilunean.

 

Izar berri bat piztutzera noa

 

Euskal Herriko zeru gainean...

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Telesforo Monzon

 

 

 

18. jelkaldia

 

Gose oporra Baionako katedralan, 1971-ko maiatzean.

 

Frantziako gobernüak kanporatzen dütü iheslariak.

 

Jelki Monzon, Txillardegi eta lagünak.

 

 

 

Txillardegi

 

139 - Administrazioak ez dü

 

iheslarier onartzen

 

Lanean heben aritzea

 

zer egin behar da horien ?

 

 

 

140 - Gaineala gütüe nahi

 

kanporatü zerentako

 

Uste nüan demokrazia

 

bazela ororentako.

 

 

 

Monzon

 

141 - Gaüza horien salatzeko

 

egin dezagün Baionan

 

Gose opor* bat oroek                                                             bakantza ;

 

katedralaren erditan.                                                              hemen greba

 

 

 

Jelki Mgr Vincent erditik, gose opor egileer mintzatzen da.

 

 

 

Mgr Vincent

 

142 - Horra nüzü jakitera

 

zerentako katedralean

 

Zidien egün jüntatü

 

nork nahi dü zerbait erran ?

 

 

 

Monzon

 

143 - Heben gira erraiteko

 

nahi girela bizitü

 

Eüskal Herriko lürretan

 

beikütüe debekatü.

 

 

 

Mgr Vincent

 

144 - Ezarten düzüe segür

 

zatikatze baita beste

 

Galtegiten dereizüet

 

hebentik kanpo zoazte.

 

 

 

Monzon

 

145 - Zure maitarzün eleak

 

hola balin badirade

 

Gure lürretik kanporat

 

bortxaka joanen girade.

 

 

 

Mgr Vincent

 

146 - Aski badüt gaüza horiez

 

audela* züen entzütez                                                                                          gaineala, gainera

 

Ikus dezazüen arren

 

egoitea hobe denez !

 

 

 

Mgr Vincent joaiten da.

 

Jelki prefetak igorririk frantses hedexuriak.

 

 

 

Komandanta

 

147 - Legea dezagün sararaz

 

bühürtzen diren oroer

 

Bürümakila eskentzez

 

Eüskaldün kasko gogorrer.

 

 

 

Prefeta

 

148 - Txillardegi eta Monzon

 

Gers departamentüalat

 

Eraman beharko dira

 

horik beitira nahasleak.

 

 

 

19. jelkaldia

 

Algortan hiltzen Mendizabal "Txikia" güdüka batetan 1973/IV/19-an.

 

Madrilen hiltzen da Carrero Blanco 1973/XII/20-an, ETAk jauzarazten

 

dü bonba batez. Jelki Mendizabal bere lagünekin honen aldetik.

 

Türken aldetik jelki Carrero Blanco bere soldadoekin.

 

Güdüka. Txikia hilik, Eüskaldünak erretira.

 

 

 

Carrero Blanco

 

149 - Arrunt eho* behar dira                                                 hil, erail

 

holako asegarriak

 

Bakearen ükeiteko

 

goatzan hola Frankisteak.

 

 

 

150 - Gora Espainia bakuna

 

zeha Eüskadi libroa

 

Zapa dezagün eüskara

 

eta eüskaldün gogoa.

 

 

 

Jelki ETAko gazte zonbait. Güdüka, bonba. Hiltzen da Carrero

 

Blanco, besteak ezkapatzen dira.

 

 

 

Argala

 

151 - Hau zen Francoren lagüna

 

haren gogozko semea

 

Segi dezagün borroka

 

beitükie ahülezia.

 

 

 

152 - Behar dügü popülüa

 

gurekilan azkarkiago

 

Hel gitean bürützera

 

Eüskadiren askatzeko.

 

 

 

153 - Marxismo-leninismoa

 

beharko gure geroa

 

Ez beita esküintiarretarik

 

kanbiatüren giroa.

 

 

 

 

 

Kanta IX

 

Txikia

 

Txikia zuen guda* izena                                                    gerla(ko)

 

Bera gizon osoa izan arren*                                            izana gatik

 

Mendizabal, Sasetaren urrena*                                      ondokoa

 

Biak txiki, bizkor eta lerden

 

Saseta hil zen gudarien aurrean*                                   aitzinean

 

Mendizabal hil zaigu bakarrik

 

Baina biok daukate Herri osoa

 

Atzo (e)ta gaur heuren* atzetik                                         beren

 

Euskadirentzat hil dire-ta

 

Gorputzak arantzaz* beterik.                                             elorri beltza

 

Harro hadi Kantauri itxasoa

 

Ta heien betiko loa

 

Betiko kanta zak,

 

Geroari esaiok* olatuetan                                                erran

 

Herri-izarrak ez direla itzaltzen

 

Gure haurrek biharko ikastoletan

 

Heien izenak abestu ditzaten

 

Arantzetan biak hil baitziren.

 

 

 

Harro hadi Kantauri itxasoa

 

(E)ta heien betiko loa

 

Betiko kanta zak,

 

Geroari esaiok olatuetan*                                               (h)ur naia

 

Herri-izarrak ez direla itzaltzen

 

Gure haurrek biharko ikastoletan

 

Heien izenak abestu* ditzaten,                                        kantatu

 

Herriarentzat biak hil baitziren.

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Telesforo Monzon

 

129

 

20. jelkaldia

 

Franco hilik, jelki Madrileko türk andereak. Haien erregiñak dira

 

Doña Lehu, Doña Gazi, Doña Pertika, Doña Sarde, Doña Piper,

 

Doña Lozebiña, Doña Küküso, Doña Ainarba, Doña Errausle,

 

Doña Basuil, 1975eko azaroaren 20an.

 

 

 

Doña Lehu

 

154 - Franco hil da maleruski

 

hartü behar da segida

 

Eüskaldünen zapatzeko

 

gorets dezagün armada.

 

 

 

Doña Gazi

 

155 - Aldakatü nahi dügü

 

güdü ideologia

 

Gora Espainia bardina*                                                                            berdina, bakuna

 

eta haren monarkia.

 

 

 

Doña Pertika

 

156 - Erabili beharko da

 

oroetan castellanoa

 

Horrek beitü ezariko

 

izate bat hobeagoa.

 

 

 

Doña Sarde

 

157 - Frantzian bürüzagiak

 

gurekilan dira bertan

 

Erauzleen* ezarteko                                                                                      iraultzailea

 

zerrategien* barnean.                                                                                   zerrakua, esparrua

 

 

 

Doña Piper

 

158 - Goatzan bertan bozkatzera

 

Eüskaldünen tapatzera

 

Mündüaren aitzinean

 

orai pezü egitera.

 

 

 

Doña Lozebiña

 

159 - Gero ixilka dezagün

 

horier kuntre heda herra

 

Ez dezen sekülan ikus

 

plomatürik egoera.

 

21. jelkaldia

 

Hegoaldera deitürik dira Maria Josefa eta Telesforo.

 

Jelki Maria Josefa eta Telesforo. Kanpotik jin Elkoro, Bergarako

 

depütatü-auzapeza, emaztearekin.

 

 

 

Elkoro

 

160 - Franco tirano zaharra

 

hil ziküzün azkenean

 

Ordü da berriz Eüskadi

 

sar dadin askatarzünean*.                                                          askatasuna,

 

libertatea

 

 

 

161 - Indenpendentzia piztü

 

dinamika bat abiatü

 

Behar lizate guretzat

 

norbait herri(a)n abokatü.

 

 

 

Maria Josefa

 

162 - Egünkari zonbaitetan

 

ikusi düt pizten dela

 

Orain zerbait igidüra

 

gertakizün bat badela ?

 

 

 

Mari Carmen

 

163 - Horren gatik horra ginen

 

züer galto egitera

 

Beharrezko lizateke

 

gurekilan etortzea.

 

 

 

Monzon

 

164 - Asmüa düt aspaldian

 

abertzale mündüaren

 

Biltzea denek hartzeko

 

bozketan* sail geroaren.                                                                            bozketak,

 

                                                                                                                        hauteskundeak

 

 

 

165 - Goatzan beraz algarrekin

 

aihari baten egitera

 

Bergarako etxeala

 

gauza horien aipatzera.

 

 

 

Lauak ützül algarrekin.

 

 

 

22. jelkaldia

 

Monzon berriz depütatü. Libertatearen ibilaldia.

 

Herri Egüna 1977/X/28an Arazuri zelaian.

 

Jelki Monzon, Maria Josefa eta gazte zonbait.

 

 

 

Xabier

 

166 - Berriz depütatügoala

 

haütatü zütü herriak

 

Monzonen behar handia

 

Beitü beti aberriak.

 

 

 

167 - Independentziarentzat

 

egin dezagün ibilte

 

Eüskal Herriko bideetan

 

Arazuri zelai arte.

 

 

 

Mikele

 

168 - Apala adiskidea

 

nahi dü kanpo igorri

 

Frantziako poliziak

 

ez da behar gaüza hori.

 

 

 

169 - Hortako nahi günüke

 

züen bien lagüngoa

 

Hel gitean ehün mila

 

bidetarik bilgiala.

 

 

 

Monzon

 

170 - Gogoa bero düzüe

 

hori dügü preziatü

 

Eüskal Herriarentako

 

behar dügü borrokatü.

 

 

 

171 - Kantore bat hontüko düt

 

gaur ützüliarentako

 

Altxa dezagün mündüa

 

denek Eüskadirentako.

 

 

 

Oro joaiten dira.

 

 

 

Jelki kanpotik Monzon eta lagün zonbait ihes joanik zirenak,

 

ixilka arra horra dira Eüskal Herrialat, honen aldetik aldiz

 

auzapez zonbait eta popülüa horra dira kantatzez.

 

 

 

Euskal Herria jaiki hadi

 

(E)ta eman hadi bidean

 

Erreka ondoan jarriko haiz

 

Argi hastea sortzean.

 

 

 

Ibil (e)ta ibiliz ibilian

 

Aurkitzen* baduk askatasuna                                                                                       ediren, kausitu

 

Esango* diok gure herria                                                                                              errango, erranen

 

Bidez bide bere bila* dabila.                                                                                         xerka

 

143

 

Monzon

 

172 - Altxa dezagün Eüskadi

 

zazpi probintzietarik

 

Esküetan ikurriña

 

aitzinean airatürik.

 

 

 

173 - Indenpendentzia date*                                                                   izanen da, izango da

 

gure dagün hitzordüa

 

Aski zapatze, tiroka

 

gora Eüskadi berria.

 

 

 

Makilak altxatzen dütüe oroek erraitez : independentzia,

 

independentzia...

 

Jelki garda zibilak.

 

Jentea moldegaizki barreatzen düe. Monzon arrestatzen

 

düe, hor preso sartzen bazterrean.

 

 

 

23. jelkaldia

 

Popülüa biltzen da, Elkoro bürü. Manifestaldia. Monzon libratü

 

behar düe garda zibilek. Jelki Elkoro, Maria Josefa eta popülüa.

 

 

 

Elkoro

 

174 - Ez da demokraziarik

 

heben ordüan ahalgarri ?

 

Presontegiak beterik

 

hori zaikü asegarri.

 

 

 

175 - Altxa berriz oroek botzak

 

askatzeko güdariak

 

Zehatürik beitirade

 

sala holako gaizkiak.

 

 

 

Maria Josefa

 

176 - Badakigü armadarrak

 

herra düala guretako

 

Oro baliatzen dütü

 

güdarien ehaiteko.*                                                                        hiltzeko, erailtzeko

 

 

 

177 - Adin hortan düt senarra

 

berriz ere zerratürik*                                                                       hetsirik, itxiturik

 

Bihotzetik akitüa

 

heltüko zaikü zentürik.

 

 

 

178 - Ütziko düenez arren

 

enekilan etortzera

 

Güdaldeitze honekilan

 

banoazü jakitera.

 

147

 

Monzon libratürik da garda zibilek. Herri Batasunak

 

antolatürik mitin batetan parte hartzen dü Gazteizen.

 

 

 

Monzon

 

179 - Hitz indar hitz erraiteko

 

abertzale mündüari

 

Altxa dezagün Eüskadi

 

beti borrokan güdari.

 

 

 

180 - Zumalakarregi zer zen ?

 

Santa Cruz, Agirrek zer züen ?

 

Orai bardin da gazteen

 

Eüskadi da eüskaldünen.

 

 

 

181 - Argala, Etxebarrieta

 

Eüskaldün zerbütxariak

 

Olhagaray, Mendizabal

 

denak ziren güdariak.

 

 

 

Oro joaiten dira kantatzez.

 

 

 

Eusko gudariak gera

 

Euskadi askatzeko

 

Gerturik* daukagu odola                                                           prestik

 

Bere aldez emateko.

 

Irrintzi bat entzun da

 

Mendi tontorrean* :                                                                     tüntür, hegi,

 

Goazen gudari danok                                                                kasko

 

Ikurriñen* atzean !                                                                      bandera

 

 

 

 

 

Kanta X

 

Irabazi dugu

 

 

 

Irabazi, irabazi dugu,

 

Odolez (e)ta malkoz* irabazi dugu.                                          nigar txorta

 

Irabazi, irabazi dugu,

 

Burdinen atzetik* irabazi dugu.                                                 gibeletik

 

Hi, Gudari, Herriko zaindari,

 

Gernikako sua begietan argi...

 

Hau loria*, Burgosko auzia,                                                      boztarioa

 

Ezpatari nausitu zaio Herria.

 

 

 

Ekin*, ez etzan lotara, bideari ekin.                                          egin

 

Dator*, odoletan dator argi-hastea                                          horra doa

 

Mugarik gabeko

 

Ludi* zabal bat dugu nahi.                                                        lür osoa,  mündüa

 

Armadak suntsitu*, urrea be bai,                                             desegin, ezabatü

 

Askatasuna dugu nahi.

 

Euskadi berri bat dago gure zain*.                                           haidürü

 

 

 

Irabazi, irabazi dugu,

 

Odolez (e)ta malkoz irabazi dugu.

 

Irabazi, irabazi dugu,

 

Burdinen atzetik irabazi dugu.

 

Hi, Gudari, Herriko zaindari,

 

Gernikako sua begietan argi...

 

Hau loria*, Burgosko auzia,

 

Ezpatari nausitu zaio Herria.

 

 

 

Bultza*, bidean ez jarri, izerditan bultza,                                bulka, pusa(tü)

 

Bultza, eskuak odoltuz, bultza (e)ta bultza.

 

Gure eskuak odoltuz bultza (e)ta bultza.

 

Gure lurrazpitik*                                                                          lürpetik

 

Hilek irabazi dute.

 

Txakurtegietan, oinazetan*                                                      sofrikarioa

 

Deiadarka* dabiltzatenok                                                        dei azkarra,

 

Aberri gazte bat sortu digute.                                                  indartsua

 

 

 

Irabazi, irabazi dugu,

 

Odolez (e)ta malkoz irabazi dugu.

 

Irabazi, irabazi dugu,

 

Burdinen atzetik irabazi dugu.

 

Hi, Gudari, Herriko zaindari,

 

Gernikako sua begietan argi...

 

Hau loria*, Burgosko auzia,

 

Ezpatari nausitu zaio Herria.

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Telesforo Monzon

 

 

 

24. jelkaldia

 

Baionako ospitalean hiltzen da Monzon, 1981/III/9an.

 

Jelki Maria Josefa, Telesforo, Isidro, apeza, bedezia.

 

 

 

Isidro

 

182 - Popülüak aldi hontan

 

zinez zure dü bozkatü

 

Herri Batasunarekin

 

zira berriz depütatü.

 

 

 

Monzon

 

183 - Lotü nüzü borrokari

 

nahi benüan aldatü*                                                                            kanbiatü, kanbiarazi

 

Giro berri bat ezari

 

Eüskal Herria jüntatü.

 

 

 

184 - Egün ütziren zütüet

 

gaüza hanitx egiteko

 

Jinkoak hartü nai bere

 

alorraren ikusteko.

 

 

 

Maria Josefa

 

185 - Pena egiten deitazüt

 

hola mintzatzez senarra

 

Ez besoak apal otoi

 

beitügü zure beharra.

 

 

 

Monzon

 

186 - Adio ene lagüna

 

banoazü ordezkari

 

Jinkoaren ikustera

 

etxekirik Herriari.

 

 

 

Azken otoitza kantatzen dü Monzonek.

 

Jentea ikurriñekin korpitzaren bila eta sonü bat berezia.

 

 

 

Kanta XI

 

Monzonen azken otoitza

 

 

 

Herioaren itzala, da enegatü

 

Ikusi gabetarik, ez nüan galtatü

 

Banüke estakürüa, sentipen, bekatü

 

Argiñabar heltzea, ezin ezeztatü.

 

 

 

Abertzalegoari, eman düt bizia

 

Hortaz izanen sarri, gei elestaldia*                                               mintzaldia

 

Aitaren aitzinean, aipatüz Herria

 

Zer date arren ene*, gaur erabakia ?                                            enetzat,

 

                                                                                                              enetako

 

 

 

Han ere erranen düt, zer ahalkegarri

 

Azkarraren legea, zoinen asegarri

 

Eta ez balinbada, nihor epaikari

 

Ütziren düt borroka, hortan lagünari.

 

 

 

Adio abertzale, handi txipiari

 

Ezari düt makila, bidean ageri

 

Berriz har dezazüen, ene ordezkari

 

Izan dadin Eüskadi, bihar süstagarri*.                                            bulkatu,

 

                                                                                                                bultratu,

 

                                                                                                               bizkortarazi

 

 

 

Hitzak eta ahairea : Jean Bordaxar

 

 

 

Azken perediküa

 

 

 

187 - Eskerrik hanitx oroer

 

egün beitzen miragarri

 

Omenaldi baten hatsa

 

züekin zoin altxagarri.

 

 

 

188 - Gizon handi batekilan

 

egin dügü bidajea

 

Bere denbora güzian

 

üken beitü sinestea.

 

 

 

189 - Kantore eta antzerki

 

itzaleko borrokari

 

Historiaren ardürak

 

merexi dü oritgarri

 

 

 

190 - Eüskaldünen altxatzeko

 

zütüan gano* güziak                                                         gogoa, dohaina

 

Haren lanaren segidan

 

zabal detzagün begiak.

 

 

 

191 - Eüskaldünek üken düe

 

müga bat üsü erdian

 

Eta noiz ahal dateke

 

ibilten ber baratzean.

 

 

 

192 - Eüskararen jarraikigoa

 

behar da gogoan hartü

 

Arbasoen* irakaspena                                                 gure aitzineko jendea

 

gure üngürüan sartü.

 

 

 

193 - Orit gitean halaber

 

Europa egiten dela

 

Eta Eüskaldünak ere

 

presoetan badirela.

 

 

 

194 - Demokrazia dateke

 

agian gure salbamena

 

Eta gazteriarentzat

 

esperantxa hoberena.

 

 

 

195 - Gur(e) Eüskal Herri maitea

 

laüdatü züan Monzonek

 

Ahalaz egin dezagün

 

geroari indar denek.

 

 

 

196 - Hortan üzten zütüegü

 

guri soegile güziak

 

Parka gure hüts txipiak

 

berriz ere goraintziak.

 

 

 

Kanta XII

 

LARRAINE, gure Herria !

 

 

 

Errepika

 

LARRAINE, gora da bortüan,

 

Jarririk, ORHIren altzoan,

 

Sartürik ene odolean,

 

Ta bürüa txütik, EÜSKAL HERRIan !

 

 

 

ARGALArekin besarka,

 

Jarraiki düzü borroka,

 

Estatüek honar dezela,

 

Eüskal Herri, Bat ta Librea !

 

 

 

MONZON jauna, zü bezala,

 

Larrainen oldartzen gira,

 

Herri honen düintarzüna,

 

Nihork ez dezan, aztaparka !

 

 

 

LARRAINE, gora da bortüan,

 

Jarririk, ORHIren altzoan,

 

Sartürik ene odolean,

 

Ta bürüa txütik, EÜSKAL HERRIan !

 

 

 

Heben hüilant ez dadila,

 

Erhia südür peala,

 

Bestelan izanen beita,

 

Berriz ere ke eta txinka !

 

 

 

Larrainen Eüskal Herrian,

 

Libreki bizi gitean,

 

Etxek makila esküan,

 

Entelegüa bihotzean !

 

 

 

LARRAINE, gora da bortüan,

 

Jarririk, ORHIren altzoan,

 

Sartürik ene odolean,

 

Ta bürüa txütik, EÜSKAL HERRIan !!!

 

 

 

MONZON jauna zük bezala,

 

Jarraik dezagün borroka,

 

Estatüek honar dezela,

 

Heben nausiak, gü girela !!!

 

LARRAINE, gora da bortüan,

 

Jarririk, ORHIren altzoan,

 

Sartürik ene odolean,

 

Ta bürüa txütik, EÜSKAL HERRIan !

 

Ta bürüa txütik, GURE LÜRREAN !!!

 

 

 

Hitzak eta ahaidea : J.-Do Iriart,

 

Larraine Intxauspekoa

 

Solfakan emanik : Lucien Afios

 

 

 

 

 

E S K E R R A K

 

 

 

• Herriko etxeari

 

• Herriko dendarier (andere jostüner)

 

• Larraineko lagüntzale güzier

 

• Diharüz lagüntü gütüen güzier

 

Monzon pastorala alkartea

 

Bereziki, eskertzen dütüt :

 

• Bergarako herriko etxea

 

• Jean-Louis Davant (batuazko hitzentako)

 

• Monzon fondazionea

 

• Larraintarrak

 

• Ene familia

 

J. Bordaxar

 

xiberokobotzaekecoursmauleonXiberoan Euskaraz Bai Association pour la promotion du dialecte souletinEuskararen Erakunde Publikoa Office Public de la Langue BasqueEuskaltzaindia Académie basqueHerri alkargoaconseilgeneral

 

remerciements àiut